
Dynamiczne ceny i algorytmy. Gdzie zaczyna się ryzyko zmowy? - pb.pl
Sztuczna inteligencja coraz częściej analizuje rynek i automatycznie zmienia ceny, co rodzi nowe wyzwania dla prawa konkurencji.
Sztuczna inteligencja coraz częściej analizuje rynek, rekomenduje ceny, a czasem automatycznie je zmienia. Dla firm oznacza to szybsze decyzje i lepsze wykorzystanie danych. Z punktu widzenia prawa konkurencji kluczowe pytanie brzmi jednak inaczej: czy przedsiębiorstwo nadal samodzielnie kształtuje swoją politykę cenową i czy potrafi to wykazać?
Samo automatyczne lub dynamiczne ustalanie cen nie jest zakazane. Firma może wykorzystywać własne dane, informacje publiczne, analizę popytu i podaży oraz algorytmy do prowadzenia niezależnej polityki cenowej. Problem zaczyna się wtedy, gdy technologia przestaje wspierać samodzielną decyzję, a zaczyna służyć koordynacji zachowań konkurentów.
Prawo konkurencji nie robi wyjątku
Podstawowe reguły pozostają niezmienione. Art. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 101 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zakazują porozumień i praktyk uzgodnionych ograniczających konkurencję, w tym ustalania cen. Jeżeli konkurenci uzgodnili ceny, a algorytm jedynie wdraża takie uzgodnienie, technologia nie zmienia oceny prawnej.
Trudniejsze są sytuacje, w których konkurenci korzystają z tej samej platformy lub tego samego dostawcy oprogramowania. Sam wspólny dostawca nie oznacza jeszcze naruszenia prawa. Znaczenie ma to, jakie dane trafiają do systemu, w jaki sposób są wykorzystywane i czy narzędzie może stać się kanałem pośredniej koordynacji między konkurentami.
Największe ryzyko tkwi w danych
Konkurencja zakłada, że przedsiębiorca samodzielnie określa swoją politykę rynkową i pozostaje przynajmniej częściowo niepewny co do przyszłych działań konkurentów. Dlatego szczególnie wrażliwe są niepubliczne informacje dotyczące przyszłych cen, rabatów, marż, wielkości sprzedaży czy planowanych zmian warunków handlowych.
Nie każda wymiana danych jest jednak niedozwolona. Znaczenie mają ich charakter, aktualność, stopień agregacji, częstotliwość wymiany oraz struktura rynku. Inaczej należy oceniać historyczne i zagregowane dane branżowe, a inaczej aktualne informacje pozwalające przewidzieć, jak konkretny konkurent zamierza zachować się w najbliższej przyszłości.
Cztery scenariusze ryzyka
W praktyce warto odróżnić cztery sytuacje. Pierwsza: algorytm wykonuje porozumienie zawarte przez ludzi. Konkurenci ustalają regułę cenową, a system automatycznie ją wdraża. To klasyczne naruszenie wspomagane technologią. Druga: konkurenci korzystają ze wspólnej platformy, zwłaszcza gdy do systemu trafiają niepubliczne dane wielu uczestników.
Trzecia: niezależne algorytmy obserwują publiczne ceny i reagują na siebie. Może to zwiększać przejrzystość rynku, ale samo zachowanie równoległe nie jest jeszcze praktyką uzgodnioną. Czwarta: systemy uczące się samodzielnie dochodzą do strategii ograniczającej agresywną konkurencję cenową. To najmniej rozstrzygnięty prawnie scenariusz.
Testy dla zarządu
Przed wdrożeniem algorytmu cenowego warto przeprowadzić cztery testy. Test danych: czy system korzysta wyłącznie z danych własnych i publicznych? Test połączeń: czy dostawca obsługuje również konkurentów? Test niezależności: czy firma rzeczywiście samodzielnie określa strategię cenową? Test dowodowy: czy będzie można odtworzyć, jakie dane doprowadziły do decyzji?
Algorytmy nie zwalniają przedsiębiorstwa z odpowiedzialności. Nie oznacza to jednak odpowiedzialności za każdy nieoczekiwany rezultat działania AI ani zakazu korzystania z dynamicznego pricingu.
Zarządy powinny mieć świadomość, że compliance w prawie konkurencji coraz częściej musi uwzględniać także dane, dostawców technologii i sposób działania systemów. Podczas kontroli urzędnicy UOKiK zapytają nie tylko: „z kim Państwo rozmawiali?”, ale również: „na jakich danych i według jakich reguł działał Państwa system?”