Rosja chce tej zimy zamrozić Ukrainę. Polskę może zalać fala 2,5 mln uchodźców
Rosyjska strategia mająca na celu doprowadzenie do blackoutu w największych ukraińskich miastach może wywołać falę uchodźców do Polski, która może być większa niż ta z początku wojny.
Powszechny brak ciepła i prądu, spowodowany rosyjskimi atakami, może doprowadzić do masowej ucieczki z Ukrainy milionów obywateli – głównie do Polski. – Ta zima będzie najtrudniejszym okresem wojny od jej rozpoczęcia. Rosja chce doprowadzić do blackoutu Ukrainy, by spowodować katastrofę humanitarną. Temu mają służyć ataki na infrastrukturę produkującą ciepło i prąd głównie w linie przesyłowe prowadzące do dużych miast, ale też w ich kanalizację i wodociągi – mówi „Rz” Krzysztof Nieczypor, ekspert Ośrodka Studiów Wschodnich.
Ppłk Maciej Korowaj, były oficer Służby Wywiadu Wojskowego, ocenia, że może nas czekać fala uchodźców większa niż ta z początku wojny. Wcześniej mieliśmy przede wszystkim uchodźców z obszarów objętych działaniami wojennymi, teraz może nas czekać exodus ludności miejskiej. Duże miasta, szczególnie Odessa i Kijów, mogą stać się pułapkami dla mieszkańców. Mieszka w nich łącznie około 4,5 mln osób, więc do Polski może przybyć nawet 2,5 mln ludzi – szacuje nam ppłk. Korowaj.
I zauważa, że Ukraina może nie być w stanie zapewnić im schronienia wewnątrz kraju, ponieważ już przyjęła wielu przesiedleńców z Donbasu i innych rejonów przyfrontowych.
Trzy scenariusze napływu uchodźców
Jak dowiedziała się „Rz” polski rząd obecnie rozpatruje trzy scenariusze. „Pierwszy zakłada brak napływu obywateli Ukrainy, drugi napływ osób, które będą przyjmowane przez swoje rodziny, które już mieszkają w Polsce. Trzeci scenariusz – to masowy napływ obywateli Ukrainy” – odpowiada nam Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Ministerstwo zapewnia, że ma przygotowane rozwiązania „na ewentualny scenariusz trzeci”, który w ocenie rządu „na chwilę obecną jest najmniej prawdopodobny”.
Podobnego zdania jest ekspert OSW. – Ukraińcy przygotowują się na ciężką zimę od dłuższego czasu, służyć ma temu tzw. plan odpornościowy. Jest on tajny, więc niewiele o nim wiadomo w szczegółach. Jednak sondaże na Ukrainie mówią, że mieszkańcy dużych ośrodków miejskich do pewnego stopnia są na to przygotowani – posiadają przenośne stacje zasilania, generatory – podkreśla Krzysztof Nieczypor.
Czynniki decydujące o powodzeniu rosyjskiej kampanii
Według ppłk Macieja Korowaja to, czy pojawi się fala uchodźców, zależy od kilku czynników.
– Po pierwsze, od tego, czy Rosjanie będą mieli bardzo dużą przewagę w produkcji uzbrojenia ofensywnego ze stosunkowo dużymi głowicami bojowymi. Obecnie mają w tym zakresie przewagę nad Ukraińcami. Produkują dużo środków napadu powietrznego wyposażonych w duże głowice, które powodują ogromne zniszczenia. Ukraińcom trudno jest usuwać ich skutki – tłumaczy ppłk Korowaj.
Drugim czynnikiem – jak wskazuje – są zdolności Ukraińców do obrony przeciwrakietowej. – Brakowało im pocisków przechwytujących i chociaż w najbliższym czasie sytuacja może się poprawić, ich liczba nadal może być niewystarczająca w stosunku do tego, co przygotowują Rosjanie – podkreśla ppłk. Korowaj.
Kolejnym bardzo ważnym czynnikiem jest pogoda. – Jeżeli zima będzie surowa, Rosjanie mogą wykorzystać te trudne warunki. Przy łagodniejszej zimie, skutki rosyjskiej kampanii będą mniej dotkliwe – uważa ekspert.
Bardzo istotne są również toczące się negocjacje międzynarodowe, które mogą wpłynąć na sytuację humanitarną. – Czwartym czynnikiem, moim zdaniem najważniejszym, jest wynik rozmów pokojowych. Jeżeli będą się przeciągały, a zima będzie surowa, u Rosjan może pojawić się pokusa wykorzystania tej sytuacji i użycia wszystkich dostępnych środków bojowych – ocenia Maciej Korowaj.
Nowa broń i asymetria działań
Krzysztof Nieczypor zauważa, że Rosjanie stosują nowy, niezwykle niebezpieczny rodzaj broni – Geran-5 wzorowany na irańskich szahedach. – Ten bezzałogowiec bardziej przypomina pocisk manewrujący niż dron – potrafi lecieć 450 km/h i ma ważącą 90 kg głowicę bojową. – Geranie noszą w sobie ładunek potrafiący przecinać i niszczyć stalowe konstrukcje – słupy wysokiego napięcia, podpory mostów – podkreśla Nieczypor.
Ukraina nie ma wystarczającej ochrony przeciwrakietowej (deficyt Patriotów, które przechwytują rakiety balistyczne), zwłaszcza pozwalającej niszczyć drony z napędem odrzutowym. „Ukraina deklaruje skuteczność ich zestrzeliwania na poziomie 55 proc., jednak trudno ocenić wiarygodność tego wskaźnika. Zarazem wdrożenie rozwiązań pozwalających go poprawić zajmie co najmniej kilka miesięcy” – pisze z kolei Sławomir Matuszak w raporcie OSW „Rosyjska wojna na wyniszczenie i narastające problemy gospodarki ukraińskiej”.
Według ppłk Macieja Korowaja już teraz są dane wskazujące, że Rosjanie przygotowują się do zimowej wojny wymierzonej w funkcjonowanie miast. – Ale Ukraińcy również przygotowują się do zimowej kampanii ofensywnej. Mają dużo środków napadu powietrznego, ale wyposażonych w znacznie mniejsze głowice bojowe, przez co powodują one mniejsze zniszczenia niż środki rosyjskie – wskazuje ppłk Korowaj.
Jak mówi, Ukraińcy atakują przede wszystkim obiekty bardziej podatne na uszkodzenia, takie jak rafinerie i magazyny. – Rosjanie uderzają natomiast w obiekty infrastrukturalne, których naprawa wymaga dużo czasu i wysiłku. Ta asymetria daje Rosjanom przewagę, jeżeli zima będzie surowa, a uderzenia zostaną skoncentrowane na infrastrukturze obsługującej miasta – mówi ppłk Korowaj.
Jego zdaniem na wsiach i w mniejszych miejscowościach ludzie mogą sobie poradzić lepiej ze względu na większe możliwości samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb. – Miasto jest natomiast systemem zależnym od działania infrastruktury i ciągłości dostaw. Taki system można obezwładnić i właśnie na to liczą Rosjanie – tłumaczy Korowaj.
Rosyjskie działania, jak mówi, są „cyniczne i przemyślane”. – Rosjanie prowadzą je bardzo precyzyjnie. Na razie pod względem energetycznym i logistycznym miasta nadal funkcjonują, ale Rosjanie starają się stopniowo je odcinać. Ataki rakietowe są selektywne, niszczone są między innymi linie przesyłowe. W mojej ocenie jest to preludium do głównej zimowej fali uderzeń środkami napadu powietrznego – podsumowuje Maciej Korowaj.
Gotowość polskiego rządu
Na razie nie jesteśmy przygotowani na najbardziej pesymistyczny scenariusz i milionową falę uchodźców, podobną do tej z 2022 r. Polska zlikwidowała punkty recepcyjne dla uchodźców z Ukrainy, a także miejsca masowego zakwaterowania, które zostały wówczas utworzone. Obecnie działają dwa – na dworcu kolejowym w Przemyślu i w Lublinie.
– Cały czas jesteśmy pod parą, monitorujemy sytuację w samej Ukrainie i na naszej granicy. Nie widzimy sytuacji alarmowej, nie uruchamiamy więc czegoś, co generowałoby koszty dla teoretycznego scenariusza – uspokaja prof. Maciej Duszczyk, wiceminister spraw wewnętrznych odpowiedzialny za migrację.
Przyznaje, że pojawiają się już pojedyncze telefony np. do urzędu wojewódzkiego od obywateli Ukrainy, z pytaniami, czy Polska przyjmie ich na czas zimy. – Najbardziej realny scenariusz dla nas jest taki, że do Polski przyjadą ci, którzy już u nas byli i mają tu rodziny. Scenariusza, który widzieliśmy zaraz po 24 lutego 2022 r., nie przewidujemy – dodaje minister.