Inflacja w Polsce nie chce się rozlewać. Co chroni nas przed efektem domina?
W październiku inflacja bazowa w Polsce spadła do 2,9 proc. r./r., najniższego poziomu od marca, hamując rozprzestrzenianie się inflacji po gospodarce.
Choć paliwa, gaz i energia są wyraźnie droższe niż przed konfliktem w Iranie, na razie trudno dostrzec oznaki szerokiego przenoszenia tych podwyżek na inne ceny. Dane NBP pokazują, że inflacja bazowa w październiku wyniosła 2,9 proc. r./r., spadając względem poprzednich miesięcy (3,1 proc. we wrześniu, 3,3 proc. w sierpniu). Jest to najniższy poziom od marca i tylko niewiele wyższy od wyniku 2,5 proc. z lutego, najniższego od końcówki 2019 r.
Co to jest inflacja bazowa
Inflacja bazowa pokazuje, jak szybko drożeją towary i usługi po wyłączeniu najbardziej zmiennych cen: żywności, paliw i energii. Gdy na światowych rynkach rosną ceny paliw, kierowcy szybko widzą to na stacjach benzynowych, ale nie oznacza to od razu wzrostu cen ubrań, usług fryzjerskich czy sprzętu elektronicznego. Gdy jednak firmy zaczynają przenosić wyższe koszty na ceny, a pracownicy domagają się podwyżek rekompensujących drożyznę, sytuacja może wymknąć się spod kontroli.
Spadek inflacji bazowej do 2,9 proc. jest więc istotny sygnał, że na razie nie widać inflacyjnego efektu domina.
Dlaczego firmy nie podnoszą cen
Z analizy NBP wynika, że za wzrost inflacji bazowej między styczniem a wrześniem br. o 0,4 pkt proc. w dużej mierze odpowiadały bilety lotnicze i turystyka zorganizowana, czyli branże najmocniej związane z cenami paliw. O blisko 0,2 pkt proc. wzrósł też wkład towarów rynkowych, co można łączyć ze wzrostem cen produktów czy półproduktów w fabrykach. We wrześniu inflacja producencka przekroczyła 6 proc. r./r., osiągając najwyższy poziom od trzech lat.
Jednocześnie w podobnej skali spadł wkład usług rynkowych, takich jak ceny w gastronomii, hotelarstwie czy usługach internetowych. – Jak dotąd przedsiębiorstwa w ograniczonym stopniu mają możliwość przerzucania wyższych kosztów na ceny – zauważał po listopadowym posiedzeniu RPP prezes NBP Adam Glapiński. – Słabszy popyt mocniej hamuje przenoszenie kosztów na ceny – potwierdza Mariusz Zielonka, główny ekonomista Lewiatana.
Czynniki hamujące inflację
Nie bez znaczenia jest presja konkurencyjna ze strony zagranicznych producentów, szczególnie z Azji. Polski rynek jest przyczółkiem na Europę dla biznesu z Chin, co widać w największej w UE skali deflacji w kategorii nieenergetycznych dóbr trwałych (meble, sprzęt AGD, elektronika, pojazdy). We wrześniu ceny w tej kategorii były o 3,3 proc. niższe niż rok wcześniej.
Sytuacja na rynku pracy również działa dezinflacyjnie. Jest ona chłodniejsza niż kilka lat temu, gdy przedsiębiorstwa zmagały się z dużymi niedoborami pracowników. Dziś trudniej o automatyczne przenoszenie wzrostu cen na żądania kolejnych podwyżek wynagrodzeń. Przeciętne wynagrodzenie rośnie w tempie około 5,5–6 proc. r./r., a badania ankietowe sugerują, że presja płacowa w firmach nie narasta.
Dezinflacyjnie działa też spowalniający wzrost gospodarczy. Po wyniku 4,1 proc. r./r. w drugim kwartale, w trzecim gospodarka urosła o 3,5 proc. – Umiarkowana dynamika wynagrodzeń oraz oczekiwane spowolnienie wzrostu gospodarczego w 2027 r. ograniczają ryzyko nasilenia krajowej presji inflacyjnej – ocenia Daniel Piekarek, główny ekonomista Banku BPS.
Ryzyko przyszłej inflacji
Ekonomiści są jednak zgodni, że im dłużej utrzymają się wysokie ceny energii, tym większe będzie ryzyko rozprzestrzeniania się inflacji. Przypominają lata 2021–2023, gdy pocovidowe ożywienie w połączeniu z szokiem energetycznym wywołało efekty drugiej rundy: firmy przerzucały wyższe koszty na klientów, co doprowadziło do wzrostu oczekiwań inflacyjnych i żądań płacowych.
Obecnie sytuacja jest inna: popyt jest umiarkowany, zakłócenia w handlu mniejsze, a sytuacja na rynku pracy mniej napięta. Główna prognoza z najnowszej projekcji NBP zakłada, że inflacja bazowa urośnie maksymalnie do 3,4 proc. r./r. w pierwszej połowie 2027 r. To właśnie spadek inflacji bazowej był główną przyczyną, że pełny wskaźnik inflacji spadł silniej od prognoz, do 3,5 proc. r/r., i skłonił RPP do decyzji o niepodnoszeniu stóp procentowych w listopadzie.