
Każdy z nas jest konsumentem, ale według ekspertów w Polsce trudno mówić o systemie ochrony konsumentów
81 proc. Polaków uważa Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów za główną instytucję chroniącą ich prawa, choć urząd nie zajmuje się indywidualnymi sprawami konsumentów.
Choć każdy z nas jest konsumentem, w Polsce trudno mówić o systemie ochrony konsumentów - wynika z raportu „UOKiK i cała reszta. Jak Polacy znają system ochrony konsumentów”, przygotowanego przez Stowarzyszenie Ochrony Konsumentów Aquila we współpracy z Uniwersytetem SWPS. Badanie z lipca 2026 r. wykazało, że 81 proc. z 631 uczestników jako instytucję chroniącą konsumentów wskazało Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, podczas gdy do rzeczników konsumentów, zajmujących się sprawami indywidualnymi, odwołało się tylko 25 proc. badanych.
Gdy uczestnicy badania mieli dopasować instytucję do typowych problemów konsumenckich, trafną odpowiedź podawano średnio w mniej niż połowie przypadków. Autorki raportu oceniają, że brak wiedzy o systemie ochrony konsumentów rodzi pytanie, czy prawo konsumenckie rzeczywiście chroni konsumenta, skoro wielu Polaków nie wie, do kogo się zwrócić.
Błędne skojarzenia
W badaniu wprowadzono nieistniejącą instytucję - Stowarzyszenie Praw Konsumenta, a 47 proc. respondentów zadeklarowało jej znajomość, co oznacza, że była „bardziej znana” niż większość istniejących realnie. Prof. dr hab. Agata Gąsiorowska, psycholog ekonomiczny i współautorka raportu, wyjaśnia, że wysoka rozpoznawalność UOKiK-u wynika z jego obecności w mediach społecznościowych, Internecie, telewizji i radiu.
O UOKiK-u mówi się w kontekście dużych spraw i kar, które urząd nakłada na różne firmy i organizacje, i to najprawdopodobniej powoduje, że ta marka, nazwa jest tak wysoko rozpoznawalna.
Komunikat ma znaczenie
Badanie wykazało, że nawet subtelne zmiany w komunikacji dotyczącej kompetencji poszczególnych instytucji mogą znacząco wpłynąć na postrzeganie ich przez konsumentów. W badaniach psychologicznych, gdzie pokazuje się różne komunikaty i sprawdza reakcje, bardzo rzadko udaje się uzyskać aż tak duże różnice.
W przypadku rzecznika finansowego, badani najczęściej kojarzyli go z bankami, co może wynikać z dużej medialnej obecności w kontekście kredytów, zwłaszcza frankowych. Tymczasem kwestie związane z ubezpieczeniami, jak odmowa wypłaty ubezpieczenia turystycznego, w mediach się praktycznie nie pojawiają.
Brak doświadczenia
W grupie badanej ponad 600 osób tylko niewielka część zadeklarowała osobisty kontakt z którymkolwiek z instytucji. W przypadku UOKiK-u było to niewiele ponad 100 osób, a w przypadku rzecznika finansowego - zaledwie 14 osób. Co więcej, 75 osób (12 proc.) nie wskazało żadnej instytucji chroniącej konsumentów, co jest dla badaczy bardzo niepokojącym wynikiem.
Prof. Gąsiorowska podkreśla, że konieczne jest podnoszenie kompetencji konsumentów, a nie tylko wiedzy. Chodzi o edukację w prostym języku, która pokaże, do kogo zwrócić się w konkretnej sytuacji. Ważne jest również pokazywanie pozytywnych przykładów, w których instytucje pomogły rozwiązać problemy, bez akcentowania sytuacji, w których problemu nie udało się rozwiązać.
Brak systemu
Autorzy raportu dochodzą do wniosku, że choć na polskim rynku funkcjonują różne instytucje działające w zakresie ochrony konsumentów, trudno mówić o systemie ochrony konsumentów. Konsumenci nie rozumieją, za co odpowiedzialne są poszczególne instytucje i gdzie szukać pomocy w konkretnych sytuacjach.
Funkcjonują raczej pojedyncze nazwy, skojarzenia i intuicje. Brak jest spójnego systemu, który pozwoliłby konsumentom sprawnie korzystać z przysługujących im praw. To stanowi poważną barierę w skutecznej ochronie interesów konsumentów w Polsce.