Z Salzburga do Warszawy. Cenne zbiory zrabowane podczas wojny wróciły do Polski i zostały zabytkiem
Cenne zbiory przyrodnicze i książki naukowe zrabowane z warszawskiego muzeum w 1939 roku zostały oficjalnie wpisane do rejestru zabytków.
Niemcy wywieźli w listopadzie 1939 roku liczne okazy przyrodnicze i książki naukowe z Państwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie. Do dziś zachował się wykaz zrabowanych przedmiotów oraz archiwalny film dokumentujący ich wynoszenie z siedziby muzeum.
Pierwsze działania mające na celu odzyskanie polskiego mienia podjęto tuż po zakończeniu wojny. W czerwcu 1945 roku nowy dyrektor austriackiego Haus der Natur w Salzburgu poinformował władze okupacyjne o obecności w placówce polskich przedmiotów.
Powrót do Polski
Zadanie identyfikacji zbiorów powierzono dr Marii Felińskiej, która zidentyfikowała ponad 200 obiektów, w tym książki, preparaty ssaków i ptaków oraz czaszki. Odnalezione eksponaty trafiły do Polski w kwietniu 1946 roku wraz z transportem dzieł sztuki odnalezionych przez Bohdana Urbanowicza na zamku Fischhorn.
Ochrona zabytków
Wspólne badania z Muzeum i Instytutem Zoologii PAN oraz wizyta przedstawicieli ministerstwa kultury i PAN w Salzburgu pozwoliły zidentyfikować 37 okazów i 46 książek, które wróciły do Polski w 2022 roku. Zbiory były prezentowane na wystawie „Utracone/Odzyskane” w Galerii Narodowego Centrum Kultury.
Dzięki niemu to unikatowe świadectwo wojennych strat i trudu ich odzyskiwania jest objęte trwałą ochroną.
W 2025 roku Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków wszczął z urzędu postępowanie, które zakończyło się wpisem obiektów do rejestru zabytków ruchomych. Dzięki temu unikalne świadectwo wojennych strat jest objęte trwałą ochroną.