Skip to main content
Patologie Komisji Majątkowej: Jak zarabiano miliony na zwrotach dla Kościoła

Patologie Komisji Majątkowej: Jak zarabiano miliony na zwrotach dla Kościoła

Rzeczpospolita
16 lis 2026, 12:01Prasa
Oryginał
2 min czytania

Komisja Majątkowa, powołana w 1989 r. do uregulowania roszczeń Kościoła katolickiego, stała się źródłem licznych afer i nieprawidłowości, w tym zaniżania wycen gruntów.

W czasach PRL-u związkom wyznaniowym odebrano liczne nieruchomości. Choć ustawa z 1950 r. pozwalała na takie działania, to części przejęć dokonano niezgodnie z prawem. Dlatego w 1989 r. powołano Komisję Majątkową, która miała uregulować roszczenia Kościoła katolickiego. Instytucja ta, będąca specjalnym zespołem rządowo-kościelnym, stała się jednak przyczyną licznych afer i nieprawidłowości.

Komisja nie była sądem ani organem administracji państwowej, a jej członkowie nie mieli statusu funkcjonariuszy publicznych, co utrudniało pociągnięcie ich do odpowiedzialności karnej. Brakowało konkursowego naboru, szczegółowych wymogów kwalifikacyjnych oraz możliwości odwołania od decyzji. Sposób finansowania i weryfikowania wycen stwarzał ryzyko konfliktu interesów.

Afera Marka P.

Jedna z głośnych spraw dotyczyła Marka P., byłego oficera SB, który stał się pełnomocnikiem wielu zakonów i parafii. Udowodniono, że na jego zlecenie rzeczoznawcy wyceniali grunty państwowe poniżej rynkowej wartości, traktując atrakcyjne tereny inwestycyjne jako mało wartościowe grunty rolne.

Kościół dostawał szybką gotówkę (poniżej rynkowej wartości), a Marek P. i jego wspólnicy nabywali cenne nieruchomości za ułamek rynkowej wyceny. Na warszawskiej Białołęce Komisja przyznała zakonowi elżbietanek 47 hektarów atrakcyjnych gruntów, które rzeczoznawca wycenił na ok. 30 mln zł, podczas gdy władze dzielnicy oszacowały ich wartość na 240 mln zł.

Sprawy Brata Alberta

Towarzystwo im. św. Brata Alberta w zamian za 69 ha zabranych w PRL uzyskało łącznie 1455 ha gruntów zamiennych. W Zabrzu biegły Karol Sz. wycenił przekazywane towarzystwu działki na 6 mln zł, podczas gdy ich rzeczywista wartość rynkowa wynosiła 34 mln zł. Ziemia trafiła następnie w ręce śląskiego multimilionera Tomasza D.

Łącznie w latach 2007–2008 Towarzystwo miało przeprowadzić ponad 20 transakcji natychmiastowej odsprzedaży odzyskanych ziem za kwotę ponad 50 mln zł. Ziemie te trafiały głównie do rodziny śląskiego miliardera Jacka D. Mogło dojść do pominięcia prawa pierwokupu.

Maltańskie odszkodowanie

Głośna była sprawa poznańskiej parafii św. Jana Jerozolimskiego za Murami, która utraciła atrakcyjne tereny wokół Jeziora Malta w czasach PRL. W 2005 r. parafia domagała się 5 mln zł, ale biegły wycenił skomercjalizowane tereny na ok. 98 mln zł. Ostatecznie w 2017 r. Skarb Państwa zobowiązał się wypłacić rekordowe 72 mln zł.

Ta sama parafia jest bohaterą sprawy Osiedla Maltańskiego, gdzie atrakcyjne grunty zostały sprzedane deweloperowi za 518 mln zł brutto. Problem w tym, że na terenie tym nadal znajdowało się kilkaset zamieszkanych domów. Mieszkańcy uważają, że zostali oszukani, mieszkając przez dekady na ziemiach o niejasnym statusie prawnym.

Likwidacja i konsekwencje

We wrześniu 2010 r. Marek P. został zatrzymany przez CBA, co było jedną z przyczyn likwidacji Komisji Majątkowej na początku 2011 r. W styczniu 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie uniewinnił dziewięciu oskarżonych, wskazując, że chaotyczne przepisy nie nakładały na nich obowiązku weryfikowania wycen.

W ciągu dwóch dekad Komisja Majątkowa wypłaciła 143,5 mln zł w gotówce oraz doprowadziła do przekazania ponad 65,5 tys. hektarów ziemi i 490 budynków. Niezależne szacunki wskazują, że Kościół katolicki pozyskał mienie o wartości ok. 3–5 mld zł. W latach 1992–2024 Kościół otrzymał ponad 82 tys. ha gruntów od państwowych agencji rolnych.

Z.ai
Article written by AI
Z.ai GLM-4.5-FlashFree
Free AI articles150 of 150
No limit after signing in with Telegram