Spedytorzy: za dziurawe unijne przepisy zapłacą polskie przedsiębiorstwa
Polska Krajowa Administracja Skarbowa (KAS) zaczyna egzekwować od polskich firm zwrotu ponad 100 mln euro strat celnych wynikających z przemytu towarów z Chin, co grozi bankructwem wielu przedsiębiorstw.
Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) ustalił, że w latach 2021-2022 doszło do zorganizowanej na dużą skalę działalności przestępczej, w wyniku której dokonywano przemytu towarów z Chin oraz usuwano je spod dozoru celnego.
W Polsce prowadzonych jest łącznie około 950 postępowań na kwotę ponad 100 mln euro. Postępowania te nie są rozłożone równomiernie – na czterech najbardziej poszkodowanych obszarach przypada około 700 spraw.
Przewodniczący Polskiej Izby Spedycji i Logistyki Marek Tarczyński przyznaje, że zgłosiło się do nich kilkanaście podmiotów, w tym kilka kluczowych dla rynku, jednak część firm nie ujawnia się z obawy przed pogorszeniem reputacji finansowej.
Przykładem procederu jest przemyt elektrycznych rowerów sprowadzanych z Chin. Chiński importer zadeklarował pojazdy jako zwykłe rowery, sprowadzał je w stanie rozmontowanym i odprawiał celnie w Belgii i na Węgrzech, mimo że kontenery przejeżdżały przez Małaszewicze.
Sprawa wyszła na jaw w czerwcu 2025 roku w czterech krajach Europy Zachodniej. Tylko francuskie służby zajęły wówczas 10 tys. elektrycznych rowerów i skuterów.
Prokuratura Europejska ocenia, że przestępczy proceder trwał od przynajmniej ośmiu lat i przyniósł stratę co najmniej 350 mln euro ceł oraz 450 mln euro VAT.
Polska KAS egzekwuje dług
Należności celne trafiają do Komisji Europejskiej, a tylko 25 proc. z nich pozostaje w kraju dokonującym odprawy celnej. KAS przyjęła, że właśnie ona powinna wpłacić do budżetu unijnego cło wyliczone przez Prokuraturę Europejską.
Skoro tych pieniędzy nie ma, administracja skarbowa ustala dłużników długu. KAS tłumaczy, że dłużnicy ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę należności, a zapłata przez jednego z dłużników powoduje wygaśniecie zobowiązania również w stosunku do pozostałych.
Organy celne nie są zobligowane do kontroli towarów w każdym przypadku – typowanie do kontroli oparte jest na analizie ryzyka. O przeprowadzenie kontroli mogą również wnioskować podmioty, które uczestniczą w łańcuchu dostaw.
KAS zauważa, że organ celny nie bierze pod uwagę wyłącznie ewentualnej odpowiedzialności karnej dłużników, ponieważ dłużnikiem może być również osoba, która nie popełniła przestępstwa w rozumieniu przepisów prawa karnego.
Firmy grozi bankructwo
Decyzje izb skarbowych ściągających dług celny mają rygor natychmiastowej wykonalności. Już kilka firm nie udźwignęło tego ciężaru – w trzecim kwartale spółka Rhenus Air & Ocean Poland złożyła wniosek o restrukturyzację z sumą zobowiązań 91,2 mln zł.
Tarczyński przekonuje, że dokonywana przez KAS egzekucja długu celnego zagraża istnieniu agencji celnych i innych firm, wprowadzając ryzyko, którego nie jest w stanie pokryć żadna polisa.
Komplikacją jest także skala przewozów – średnio jest to 5 składów na dobę, każdy po 50 kontenerów. W ramach solidarnej odpowiedzialności KAS domaga się zwrotu długu celnego od np. przewoźników kolejowych, co może sprawić, że stracą zdolność finansową i licencję na wykonywanie przewozów.
Rada Gminy Terespol apeluje do Komisji Europejskiej, Prezesa Rady Ministrów oraz właściwych ministrów o pilne podjęcie skoordynowanych działań zmierzających do ochrony przedsiębiorców wykonujących legalne usługi transportowe i spedycyjne.
Rada zwraca uwagę na potrzebę dokonania rzetelnej oceny przesłanek odpowiedzialności przewidzianych w Unijnym Kodeksie Celnym, aby uniknąć bankructwa firm i katastrofy społecznej spowodowanej bezrobociem.
Branża apeluje o pomoc
Poseł przewodnicząca sejmowej komisji stałej ds. transportu kolejowego Barbara Oliwiecka uważa, że należy w pierwszej kolejności skupić się na ratowaniu przedsiębiorców i wnosi o zawieszenie rygoru natychmiastowej wykonalności.
Do 4 listopada egzekucja zajęła 4 mln zł, choć przedsiębiorcy złożyli wnioski o jej wstrzymanie i denerwują się, że mimo upływu długich miesięcy nie mają odzewu ze strony izb skarbowych. Resort finansów tłumaczy opieszałość dbałością o zakończenie postępowania we właściwym trybie.
Unijne organizacje przedsiębiorców: CLECAT, FIATA, UIRR i CER wniosły sprawę do Komisji Europejskiej. Dyrekcja TCG-DG TAXUD wysłuchała ich przedstawicieli 4 listopada, ale nie wiadomo, kiedy Komisja Europejska zająć stanowisko.
Branża apeluje do KAS o wsparcie w brukselskich negocjacjach. Obie strony mają sporo do stracenia – w Małaszewiczach zainwestowane jest prawie 4 mld zł.
W 2024 roku KAS zebrał na tym przejściu 0,7 mln zł należności celno-skarbowych. Przewodniczący Organizacji Współpracy Kolei OSŻD Mirosław Antonowicz przypomina, że według światowej Organizacji Celnej Małaszewicze są jednym z najważniejszych na świecie przejść granicznych.
W 2025 roku Chiny odprawiły ponad 20 tys. składów i 90 proc. z nich przejechało przez Małaszewicze.