Skip to main content
"Skarb" z Wałbrzycha 77 lat leżał w skrytce. Teraz poznajemy losy niektórych właścicieli

"Skarb" z Wałbrzycha 77 lat leżał w skrytce. Teraz poznajemy losy niektórych właścicieli

naTemat.pl - artykuły i wpisy blogerów
15 lis 2026, 21:01Natemat
Oryginał
3 min czytania

Przez 77 lat w zamurowanej skrytce w piwnicy wałbrzyskiej kamienicy leżały fotografie, listy i rodzinne pamiątki. Teraz udało się poznać losy niektórych właścicieli tych przedmiotów.

87-letnia Renate Stein nie zdołała powstrzymać łez, gdy córki i wnuczka pokazały jej stare zdjęcia, które właśnie otrzymały e-mailem. Jest na nich małą dziewczynką z rodzicami, Emmą i Paulem Kade. Fotografie wykonano w przedwojennym Waldenburgu, dzisiejszym Wałbrzychu, skąd po II wojnie światowej została wysiedlona wraz z matką do Niemiec.

Fotografie te pochodzą z albumu „Unser Kind” („Nasze dziecko”), który przez 77 lat leżał w zamurowanej skrytce w piwnicy jednego z domów w Wałbrzychu. Przypadkowe odkrycie skrytki podczas wymiany pękniętej rury w 2022 roku wywołało lokalną sensację.

Odkrycie skrytki

Niewielkie pomieszczenie było po sam sufit wypełnione koszami, skrzyniami i workami z dobytkiem dawnych mieszkańców kamienicy: od idealnie zachowanej porcelany, biżuterii czy zabawek po listy i dokumenty. Był nawet portret Hitlera i flaga ze swastyką.

Trudno uwierzyć, że skrytka pozostała nienaruszona tak długo. – Ściana była idealnie wymurowana i pobielona. Niczym się nie wyróżniała. To był majstersztyk – mówi nam mieszkanka domu, Beata Szlezynger-Hayatli, która cztery lata temu zaalarmowała władze miejskie o odkryciu.

Teraz „skarb” trafił do nowego Muzeum Wałbrzyszan „Tygiel”, które otwarte zostanie w poniedziałek, 16 listopada. Pokazuje historię miasta przez pryzmat jego wielokulturowej powojennej społeczności.

Losy właścicieli

Na podstawie dokumentów zdołano ustalić nazwiska i dane osobowe części dawnych mieszkańców. Poszukiwania historyka i niezależnego dziennikarza Stephana Kroenera oraz Redakcji Polskiej DW pozwoliły zrekonstruować losy niektórych rodzin. W Ibbenbüren w zachodnich Niemczech Kroener odnalazł dziewczynkę ze zdjęć w albumie „Unser Kind”.

Skrytkę w piwnicy przygotowali wspólnie mieszkańcy domu wiosną 1945 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do miasta. Pani Stein, która wtedy miała niespełna sześć lat, pamięta przede wszystkim dywany. Pomieszczenie zostało zamurowane i otynkowane tak, aby ściana wyglądała na starą.

Historie rodzin

Przedmioty odnalezione w wałbrzyskiej kamienicy należały do dwunastu rodzin. Na jednym ze zdjęć skrytki widać duży jutowy worek z napisem „Kursawe”. Tak brzmiało panieńskie nazwisko Liselotte Klinkhamer, rocznik 1921. W skrytce znaleziono dziesiątki adresowanych do niej listów od Ludwiga Klinkhamera, żołnierza Wehrmachtu.

– Pisał do niej czasem dwa razy dziennie. Mamy ryzę listów – mówi Izabela Purzycka z muzeum „Tygiel”, która przez wiele miesięcy inwentaryzowała przedmioty z depozytu. W 1944 roku para wzięła ślub, a pozwolenie na zawarcie małżeństwa podpisał dowódca jednostki specjalnej Luftwaffe, II. Gruppe des Kampfgeschwaders 200.

Nie wszyscy dawni mieszkańcy domu przy Kuracyjnej 1 zostali wysiedleni do Niemiec zaraz po wojnie. Inżynier Eberhard Strempel, pracownik jednej z wałbrzyskich hut, opuścił miasto z żoną i synem dopiero w 1957 roku w ramach akcji łączenia rodzin.

Strempel był najwyraźniej jednym z kilkudziesięciu tysięcy „niezbędnych Niemców”, jak nazywano wykwalifikowanych niemieckich fachowców, potrzebnych w zakładach przemysłowych w Wałbrzychu. Przez wiele lat mieli zakaz wyjazdu do Niemiec.

Zabytek i kapsuła czasu

Jutta Klinkhamer córka państwa Klinhkamer, ma nadzieję, że otrzyma kopie listów swej matki, znalezionych w Wałbrzychu. Nie wyklucza wizyty w muzeum. Także Renate Stein przyznaje, że chciałaby odzyskać coś, co byłoby pamiątką po rodzicach – Może aparat fotograficzny albo coś z porcelany? – mówi.

Oryginalnych przedmiotów jednak muzeum nie może oddać. Jak wyjaśnia Marcin Sabaciński z Narodowego Instytutu dziedzictwa, depozyt z Wałbrzycha, niezależnie od jego wartości zabytkowej, stał się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 8 marca 1946 roku o majątkach porzuconych i poniemieckich.

Zdaniem eksperta możliwe jest, że depozyt mógł zostać w całości potraktowany jako zabytek. – Miałoby to poważne uzasadnienie merytoryczne, ponieważ jest to zespół jednorodny pod każdym względem – wyjaśnia. – Jak swoista kapsuła czasu.

Z.ai
Article written by AI
Z.ai GLM-4.5-FlashFree
Free AI articles150 of 150
No limit after signing in with Telegram