Carscy żandarmi polowali na tajną drukarnię. Józef Piłsudski miał ją w gabinecie [FRAGMENT KSIĄŻKI]

W lutym 1900 roku carska żandarmeria łódzka, dzięki prostemu przypadkowi, wykryła tajną drukarnię PPS przy ulicy Wschodniej, na pierwszym piętrze domu numer 19. Zdaniem żandarmów, było to ogromne zwycięstwo w walce z ruchem niepodległościowym.

Jeden z rotmistrzów żandarmerii wyjaśniał Piłsudskiemu, jak wielki cios został zadany partii przez aresztowanie drukarni. — Nie łatwo zdobyć się raz jeszcze na taki wysiłek, nie łatwo zorganizować podobną rzecz na nowo — mówił.

Innowacyjne ukrycie

Odkryta drukarnia nie mieściła się w piwnicy ani na strychu, lecz w zwykłym mieszkaniu. Było to novum, gdyż dotąd unikano umieszczania drukarni na piętrze z obawy przed hałasem słyszalnym przez mieszkańców parteru.

Piłsudski wynajął mieszkanie składające się z czterech pokoi i kuchni. Drukarnię ulokował w dużym pokoju, który udawał jego gabinet. Klucz do drukarni chowany był w wydrążonej podstawie figurki buriackiej, którą Piłsudski przywiózł z Syberii.

Maskada prawnicza

Piłsudski udawał prawnika, by nie wzbudzać podejrzeń. Stróż i służba uważali go za adwokata prowadzącego interesy, często widząc go piszącego. Podpułkownik Gnoiński, który aresztował Piłsudskiego, również był tego zdania, pytając go: „Pan jest prawnikiem?”

Żona Piłsudskiego rozmawiała ze stróżową, która twierdziła, że nad nimi mieszka adwokat, który całe dnie siedzi w domu, a na noc wychodzi. Stróżowa uważała Piłsudskiego za adwokata, choć on na noc nie wychodził.

Służąca jako ryzyko

Zatrudnienie stałej służącej było kolejną innowacją. Tradycja rosyjska nakazywała brać wtajemniczoną towarzyszkę, polska — służące przychodnie. Piłsudski zdecydował się na stałą służącą, co wymagało wielkiej ostrożności.

Pierwszą służącą była Józia, która mimo sprytu nie domyśliła się niczego. Druga, Władzia, była cicha i nieśmiała, ale umiała czytać. To właśnie przy niej aresztowano Piłsudskich. Biedna dziewczyna zanosiła się od płaczu, nie rozumiejąc, dlaczego zabierają też panią domu.