Rekordowe koszty obsługi polskiego długu. Tam trafiają odsetki
W 2026 roku koszty obsługi polskiego długu publicznego osiągną rekordowy poziom ponad 100 mld zł, z czego duża część tych pieniędzy pozostaje w kraju.
Kombinacja wysokich stóp procentowych, przeceny obligacji skarbowych i ciągłego wzrostu zadłużenia sprawia, że w tym roku koszty obsługi polskiego długu publicznego po raz pierwszy w historii przekroczą 100 mld zł. To rekordowa kwota, która pochłonie znaczną część budżetu państwa.
Polskie finanse publiczne od kilku lat znajdują się w trudnej sytuacji, co przejawia się w utrzymującym się na wysokim poziomie deficycie rzędu 6-7 proc. PKB.
Rosnący dług publiczny
Wysoki deficyt budżetowy prowadzi do rosnących potrzeb pożyczkowych i systematycznego wzrostu zadłużenia. Na koniec 2027 roku dług sektora instytucji rządowych i samorządowych (tzw. dług EDP) może zbliżyć się do 70 proc. PKB, z poziomu niecałych 60 proc. na koniec 2025 roku. Grozi to także przekroczeniem w 2028 roku konstytucyjnego limitu 60 proc. dla państwowego długu publicznego (PDP).
W ujęciu nominalnym dług publiczny EDP na koniec 2027 roku może przekroczyć 3 bln zł, w porównaniu z 2,8 bln zł szacowanych na koniec 2026 roku i 2,3 bln zł zanotowanych na koniec 2025 roku. Dla porównania, na koniec 2022 roku dług wynosił 1,5 bln zł, co stanowiło 48,8 proc. PKB.
Banki zgarniają większość odsetek
Na wzrost długu nałożyła się przecena obligacji skarbowych, co dla emitenta jest niekorzystne zjawisko. W październiku rentowność 10-letnich papierów sięgała 6,5 proc., wobec 4,9 proc. na początku roku i około 2,5 proc. przed pandemią. Wzrost rentowności podnosi koszty obsługi długu przy każdej nowej emisji.
W 2025 roku obsługa długu kosztowała łącznie ponad 98 mld zł, a ekonomiści szacują, że w 2026 roku będzie to już około 110 mld zł, czyli około 2,6 proc. PKB. Tak wysokie wydatniki na obsługę długu Polska nie miała jeszcze w ciągu ostatnich 30 lat.
Na koniec czerwca 2026 roku krajowe obligacje skarbowe o wartości 1,69 bln zł znajdowały się w rękach banków, które posiadały 52,5 proc. tej puli. Dla banków te papiery są atrakcyjną inwestycją, pozwalającą na bezpieczne lokowanie nadwyżek płynności. Co ważne, są one wyłączone z tzw. podatku bankowego.
Kto jeszcze otrzymuje odsetki
Poza bankami, obligacje skarbowe posiadają także inwestorzy zagraniczni (portfel wart prawie 200 mld zł, czyli 12,1 proc. wszystkich krajowych papierów) oraz gospodarstwa domowe (191 mld zł, czyli 11,7 proc.). Udział Polaków w finansowaniu długu państwa systematycznie rośnie - tuż przed pandemią wynosił zaledwie 3 proc.
W budżecie państwa na 2026 rok zaplanowano, że odsetki wypłacone Polakom z tytułu obligacji detalicznych wyniosą 7,1 mld zł. Inwestorzy zagraniczni posiadający złotowe obligacje pochodzą głównie ze strefy euro (22 proc.), Azji (16 proc.) oraz innych krajów europejskich (6 proc.).
Oprócz obligacji denominowanych w złotych, Polska emituje także papiery walutowe (głównie w euro i dolarach), których wartość na koniec czerwca 2026 roku wynosiła 262 mld zł. Łączne zadłużenie zagraniczne Skarbu Państwa sięga 460 mld zł, stanowiąc 20 proc. całego długu państwa. Odsetki z tych papierów trafiają głównie do międzynarodowych instytucji takich jak Komisja Europejska, Europejski Bank Inwestycyjny czy Bank Światowy.