Rosja do dziś wstydzi się tego człowieka. "Symbol rozpustnego Rosjanina"

Historyk Antony Beevor w swojej książce „Rasputin i upadek dynastii Romanowów” analizuje, jak prosty chłop z Syberii zdołał zmienić bieg historii Rosji. Jego wpływ na cara Mikołaja II i cesarzową był tak znaczący, że przyczynił się do upadku Imperium Rosyjskiego.

Mikołaj II, według Beevora, zmagał się z potężnym kompleksem z powodu niskiego wzrostu i kompletnie nie rozumiał polityki, którą wręcz gardził. Pragnął być autokratą na wzór swojego ojca Aleksandra III, zwanego „Rozjemcą”, jednak brakowało mu charakteru, by narzucić swoją wolę.

Paradoks historii

Rasputin stanowił absolutny paradoks w historii - był syberyjskim chłopem, niemal analfabetą, bez oficjalnego urzędu czy zorganizowanego zaplecza, a mimo to wywarł na bieg historii większy wpływ niż jakakolwiek inna jednostka w tamtym czasie.

Beevor wskazuje, że Rasputin odegrał w upadku imperium dwie konkretne role. Pierwsza opierała się na plotkach i kłamstwach o jego rzekomym romansie z cesarzową, co w oczach opinii publicznej czyniło cara słabym i bezwolnym. W patriarchalnym społeczeństwie Rosji oznaczało to całkowitą utratę autorytetu.

Drugi wymiar jego wpływu związany był z rewolucją lutową 1917 roku. Beevor cytuje słowa Aleksandra Kiereńskiego: „bez Rasputina nie byłoby Lenina”. To właśnie rewolucja lutowa, wywołana chaotycznymi decyzjami ministrów mianowanych pod wpływem Rasputina, otworzyła drogę do władzy bolszewikom.

Droga na szczyty

Rasputin trafił na dwór carski dzięki niezwykłemu łańcuchowi rekomendacji. Wszystko zaczęło się w Kazanie od zamożnej kobiety, która przedstawiła go miejscowemu biskupowi, a ten z kolei skontaktował go z hierarchą w Petersburgu. Tam spotkał czarnogórską księżniczkę, żonę wielkiego księcia Mikołaja Mikołajewicza, co ostatecznie umożliwiło mu spotkanie z carem.

Jego wpływ opierał się nie tylko na rzekanych mocech duchowych, ale także na umiejętności uspokajania carowej. Kiedy podczas I wojny światowej cesarzowa rozpaczała z powodu poległych żołnierzy, Rasputin powiedział jej: „Wasza Wysokość, pomyśl o nich jak o świecach płonących jasnym płomieniem wokół tronu Boga”.

Pisarka Nadieżda Teffi zauważyła, że zrobiono z Rasputina postać przerastającą jego własne możliwości. Choć na salonach Petersburga okazywał arogancję i pewność siebie, w głębi duszy zdawał sobie sprawę, że znalazł się w świecie, który go przerasta.

Analogia z czasami współczesnymi

Beevor wskazuje na uderzającą analogię między upadkiem Imperium Rosyjskiego a dzisiejszą sytuacją Rosji. Gdy car lub jakikolwiek inny przywódca Rosji odcina się od świata, jego zdalność do trzeźwej oceny sytuacji dramatycznie na tym cierpi. Ta prawidłowość sprawdza się pod każdą szerokością geograficzną, ilekroć rządzący izolują się od społeczeństwa.

Car żył ułudą mistycznej więzi z prostym ludem, podczas gdy arystokracja postrzegała rodzinę cesarską jako środowisko skrajnie odizolowane. To osamotnienie monarchy skazywało go na popełnianie kardynalnych błędów, co historia unaoczniała wielokrotnie, zarówno w carskiej Rosji, jak i obecnie.

Rewolucja lutowa wybuchła z powodu Aleksandra Protopopowa, ministra spraw wewnętrznych mianowanego pod wpływem Rasputina. Protopopow, cierpiący na kiłę w stadium paraliżu postępującego, zażądał przejęcia kontroli nad koleją, co doprowadziło do chaosu i paraliżu transportu, mimo że w rzeczywistości nie brakowało żywności.