To nie broń jest problemem, a mechanizm badań psychologicznych

10 kwietnia 2026 r. w Bystrzycy Kłodzkiej osoba legitymująca się pozwoleniem na broń do celów sportowych użyła karabinka AR-15 podczas konfliktu z osobami trzecimi, powodując śmierć jednej z nich. Prokuratura Okręgowa w Świdnicy przedstawiła podejrzanemu zarzut zabójstwa.

7 listopada 2026 r. na Rynku Głównym w Krakowie dwudziestoczteroletni mężczyzna pozbawił życia sześć osób i ranił piętnaście, strzelając z broni tego samego typu. Według informacji prokuratury sprawca dysponował pozwoleniem na broń do celów sportowych od stycznia.

Po zdarzeniu z Bystrzycy jedna z organizacji pozarządowych wystąpiła do ministra spraw wewnętrznych oraz do Komendy Głównej Policji z pytaniami o działania podjęte w odniesieniu do noszenia broni posiadanej na podstawie pozwolenia wydanego w celu sportowym.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w piśmie z 3 czerwca 2026 r. wskazało na brak jakichkolwiek działań analitycznych i legislacyjnych. Ministerstwo potwierdziło, że „aktualnie w przedmiotowym obszarze nie są prowadzone prace mające na celu zmianę przepisów”.

W piśmie z 16 czerwca 2026 r. Biuro Prewencji Komendy Głównej Policji poinformowało, że przez ostatnie pięć lat KGP nie podejmowała czynności związanych z uregulowaniem noszenia broni posiadanej do celów sportowych ani nie uczestniczyła w pracach legislacyjnych na etapie sejmowym.

Po wydarzeniach z Bystrzycy w Biurze Prewencji „nie powstały analizy, opinie lub materiały, związane z wpływem noszenia broni palnej posiadanej do celów sportowych na bezpieczeństwo publiczne”.

Oba stanowiska dokumentują, że zdarzenie ze skutkiem śmiertelnym, w którym użyto legalnie posiadanej broni, nie skłoniło organów odpowiedzialnych za kształtowanie i stosowanie prawa w tym obszarze do oceny adekwatności obowiązujących regulacji.

Diagnoza była gotowa w maju

29 maja 2026 r. Najwyższa Izba Kontroli upubliczniła informację o wynikach kontroli „Reglamentacja dostępu do broni palnej”. Izba uznała, że krajowy model reglamentacji nie czyni zadość wszystkim wymogom dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/555 z 24 marca 2021 r.

Zasadnicze znaczenie ma tu art. 6 ust. 2 dyrektywy, który zobowiązuje państwa członkowskie do utrzymywania systemu monitorowania, prowadzonego w sposób ciągły lub nieciągły, zapewniającego spełnianie warunków pozwolenia przez cały okres jego obowiązywania, w tym ocenę odpowiednich informacji medycznych i psychologicznych.

W lipcu 2025 r. Komisja Europejska sformułowała wobec Polski zarzuty formalne dotyczące niepełnej transpozycji dyrektywy, co otwiera drogę do postępowania na podstawie art. 258 i art. 260 ust. 3 TFUE.

Kontrola wykazała, że policja nie dysponowała rzetelną informacją o liczbie osób posiadających pozwolenia ani o liczbie osób posiadających broń. Żadna ze skontrolowanych komend wojewódzkich nie weryfikowała systemowo zgonów posiadaczy, wskutek czego broń po osobach zmarłych pozostawała w skrajnych przypadkach niezabezpieczona nawet przez trzydzieści lat.

Izba zastrzegła, że uchybienia te nie mają wyłącznie formalnego charakteru, gdyż mogą rzeczywiście oddziaływać na bezpieczeństwo obywateli.

Strzelec badany jak kierowca

Art. 10 ust. 1 ustawy z 21 maja 1999 r. o broni i amunicji uzależnia wydanie pozwolenia od tego, by wnioskodawca nie stanowił zagrożenia dla samego siebie, porządku lub bezpieczeństwa publicznego, oraz od wykazania ważnej przyczyny posiadania broni.

Przesłanki negatywne o charakterze zdrowotnym określa art. 15 ust. 1 pkt 2–4, wyłączając wydanie pozwolenia osobom z zaburzeniami psychicznymi lub o znacznie ograniczonej sprawności psychofizycznej, osobom wykazującym istotne zaburzenia funkcjonowania psychologicznego oraz osobom uzależnionym.

Ich brak wnioskodawca wykazuje, przedstawiając orzeczenia lekarskie i psychologiczne. W myśl art. 15a ust. 3 ustawy badanie psychologiczne osoby ubiegającej się o pozwolenie na broń obejmuje w szczególności określenie poziomu rozwoju intelektualnego i opis cech osobowości, z uwzględnieniem funkcjonowania w trudnych sytuacjach, a także określenie poziomu dojrzałości społecznej.

Formuła ta jest w istocie zbieżna z zakresem badania psychologicznego kierowców, określonym w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 8 lipca 2014 r. Dowodzi natomiast, że prawodawca opisał dwa odmienne przedmioty oceny tymi samymi kategoriami normatywnymi.

Tymczasem dla oceny zdolności do dysponowania bronią istotne są przede wszystkim kontrola agresji, impulsywność, sposób reagowania na frustrację oraz skłonność do rozstrzygania konfliktów przemocą. Ustawa nie wyklucza badania tych cech: zezwala na rozszerzenie zakresu badania według uznania psychologa i nakazuje lekarzowi skierować badanego na badanie psychiatryczne.

Istotna różnica ujawnia się jednak na poziomie metodyki: zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 8 lipca 2014 r. metodykę badań psychologicznych kierowców określa załącznik nr 5, przewidujący m.in. dobór procedur diagnostycznych do rodzaju i celu badania oraz stosowanie narzędzi spełniających kryteria standaryzacji, rzetelności i trafności.

Natomiast rozporządzenie Ministra Zdrowia z 7 sierpnia 2019 r., dotyczące badań osób ubiegających się o pozwolenie na broń, nie ustanawia porównywalnego szczegółowego standardu metodycznego samych badań, pozostawiając znaczny zakres swobody w doborze metod diagnostycznych.

Dowodem wad tego rozwiązania są dane dotyczące odwołań wnoszonych przez komendantów wojewódzkich policji od orzeczeń lekarskich i psychologicznych osób ubiegających się o pozwolenie na broń. Według NIK, w zależności od województwa, od 31,7 proc. do 100 proc. odwołań kończy się uchyleniem pierwotnego, pozytywnego orzeczenia.

Okoliczności krakowskiej tragedii pokazują, że sam postulat badań okresowych nie rozwiązuje problemu: sprawca uzyskał pozwolenie w roku, w którym dopuścił się zbrodni, a zatem postulowany pięcioletni cykl badań pozostałby wobec niego bez znaczenia.

Wiedza, z której nie zrobiono użytku

Taki stan rzeczy uzasadnia zmianę sposobu, w jaki państwo pozyskuje wiedzę o zdolności posiadaczy broni do dysponowania nią. Postulować należy w pierwszej kolejności określenie w drodze rozporządzenia standardu badania psychologicznego, adekwatnego do ryzyka związanego z posiadaniem broni i poddawanego okresowemu przeglądowi.

Nie sposób przesądzić, czy którakolwiek z postulowanych zmian zapobiegłaby zbrodniom z 7 listopada 2026 r. Poza sporem pozostaje natomiast, że w chwili ich popełnienia państwo dysponowało diagnozą organu kontroli wskazującą na deficyty krajowego modelu reglamentacji dostępu do broni palnej, a właściwe organy potwierdziły na piśmie, że po wcześniejszym zdarzeniu ze skutkiem śmiertelnym nie podjęły ani prac analitycznych, ani legislacyjnych.

Odpowiedzią na tak udokumentowany stan rzeczy nie powinna być nowelizacja uchwalana pod presją chwili, lecz regulacja oparta na danych, trafnej diagnostyce i rzeczywistym monitorowaniu przesłanek wydania pozwolenia na broń przez właściwe organy.