Polska bliżej zakupu czterech powietrznych tankowców, które mają wydłużyć czas lotu naszych F-35 i F-16

12 listopada Ministerstwo Obrony Hiszpanii zawarło umowę ramową z Airbus Defence and Space w sprawie zakupu powietrznych tankowców. Jak poinformowała Agencja Uzbrojenia, umowia to rozpoczęcie negocjacji i zawarcie umowy wykonawczej między AU a Airbusem na pozyskanie przez Polskę samolotów Airbus A330–800 MRTT w ramach instrumentu SAFE, w formule wspólnych zamówień.

Komunikat AU po raz pierwszy oficjalnie potwierdza też, że Polska kupi najnowszą wersję tankowca, opartą na samolocie A330–800, czyli A330 MRTT+. To kolejny krok w sprawie, o której w czerwcu wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz pisał w serwisie X: „Przed nami ostatnie rozmowy o zakupie samolotów MRTT – do tankowania w powietrzu w ramach programu #PolskaSAFE. Dzięki nim nasze F-35 będą mogły działać dalej, dłużej i z większą skutecznością”.

Zwiększenie zasiegu operacyjnego

Zakup ma kluczowe znaczenie dla zabezpieczenia operacji nowo wprowadzanych do polskiego lotnictwa myśliwców piątej generacji F-35A Husarz. Maszyny A330 MRTT+ będą służyć jako „latające stacje benzynowe”, drastycznie zwiększając zasięg operacyjny polskich F-35 oraz innych samolotów wielozadaniowych, w tym modernizowanych F-16, które w ostatnich miesiącach są intensywnie eksploatowane w czasie lotów chroniących wschodnie granice kraju.

Powietrzne tankowce powszechnie uważane są za tzw. mnożniki siły. Ich posiadanie nie zwiększa co prawda liczby samolotów, ale umożliwia dłuższe utrzymanie ich w powietrzu, co daje taki sam efekt, jakby samolotów w gotowości bojowej było więcej niż rzeczywiście. Zasięg F-35 to nieco ponad 1100 km na paliwie wewnętrznym, a czas maksymalny lotu to około 150 minut. W przypadku F-16 długotrwałość lotu bez tankowania w powietrzu wynosi zwykle od 90 do 180 minut.

Powrót samolotu do bazy w celu ponownego zatankowania, obejmujący czas od lądowania, poprzez przemieszczenie się do punktu stacjonowania, tankowanie i ponowny start, to około 40 minut. Tymczasem tankowanie w powietrzu zajmuje od 10 do 15 minut. Różnica jest niebagatelna, szczególnie w warunkach bojowych.

Wielofunkcyjne maszyny

Samoloty A330 MRTT to maszyny wszechstronne i w pełni konfigurowalne. Dzięki modułowemu wyposażeniu mogą pełnić nie tylko rolę powietrznego tankowca, ale także maszyny transportowej lub powietrznego szpitala. W tej pierwszej konfiguracji mogą przewozić do 45 ton ładunku lub do 300 żołnierzy. W drugiej, latającego szpitala, mogą być wyposażone w moduł intensywnej terapii oraz sprzęt służący ewakuacji medycznej.

W wersji powietrznego tankowca jest to 111 ton paliwa lotniczego. Dla porównania: pojedynczy F-35A zabiera około 8,3 tony paliwa, a dla F-16 to około 3,2–3,9 tony. Airbus A330 MRTT mierzy 58,8 metra długości przy rozpiętości skrzydeł 60,3 metra i maksymalnej masie startowej dochodzącej do 233 ton w wersji bazowej. Nowy wariant MRTT+ oparty na A330–800neo zwiększa tę wartość do 242 ton.

Nie bez znaczenia przy wyborze tych akurat samolotów jest także to, że polskie zakłady są obecne w łańcuchu dostaw Airbusa. Warszawskie zakłady Airbusa na Okęciu produkują m.in. elementy konstrukcji kadłuba i wiązki elektryczne dla rodziny A330. Jest zatem szansa, że część środków wydanych na zakup trafi z powrotem do polskiego przemysłu lotniczego.

Hiszpania przepuściła Polskę

Jeszcze w czerwcu wszystko wskazywało na to, że w ramach SAFE uda się kupić tylko dwa z czterech planowanych dla polskiego lotnictwa wojskowego tankowców. Był to wynik nałożenia się na siebie dwóch niekorzystnych dla naszego kraju okoliczności. Z jednej strony to wymóg wydatkowania środków z drugiej puli SAFE, a zatem tej przeznaczonej na zakupy wspólnie z innymi państwami. Z drugiej, to długa kolejka państw oczekujących u Airbusa na nowe samoloty.

Sytuację zmieniła Hiszpania, która jest państwem wiodącym programu. Pod koniec czerwca, podczas wizyty Kosiniaka-Kamysza w Madrycie, oba państwa porozumiały się w sprawie wspólnego zakupu, a Hiszpanie zgodzili się odstąpić Polsce część swoich miejsc w kolejce produkcyjnej. Na początku lipca MON ogłosiło, że Polska zamówi nie dwa, ale od razu wszystkie cztery planowane A330 MRTT i wszystkie sfinansuje z SAFE. Maszyny mają trafić do Polski do trzeciego kwartału 2030 roku.

25 sierpnia hiszpańska Rada Ministrów zgodziła się na zawarcie siedmioletniej umowy ramowej na zakup co najmniej siedmiu samolotów A330 MRTT wraz ze wsparciem logistycznym. Cztery maszyny mają trafić do Polski, trzy do Hiszpanii. Udział Polski reguluje aneks do hiszpańskiej umowy ramowej. Jej wartość oszacowano na 5,4 mld euro, ale to kwota maksymalna i łączna, obejmująca zakupy obu państw.

Podpisana 12 listopada umowa ramowa to dopiero fundament. Polska wciąż nie ma podpisanej umowy wykonawczej, ustalonej ostatecznej ceny, konfiguracji samolotów ani harmonogramu dostaw. Agencja Uzbrojenia musi teraz wynegocjować to z Airbusem. Aby Airbus dotrzymał terminów wymaganych warunkami SAFE, umowę na produkcję polski rząd musi podpisać jeszcze w tym roku, czyli w niespełna siedem tygodni.