Za kulisami negocjacji pokojowych. Europa dostała głos, ale może wpaść w pułapkę

Europa nie zdołała wybrać jednego przedstawiciela na rozmowy pokojowe w sprawie Rosji i Ukrainy. Wyłonienie zespołu to jednak dopiero początek problemów. Europejscy negocjatorzy staną teraz przed pytaniem o bezpieczeństwo całego kontynentu.

Rozmowy o zawieszeniu broni w Ukrainie nabierają tempa. Niektórzy europejscy przywódcy pragnęli, by pojawił się superbohater-negocjator, który zmierzyłby się z Władimirem Putinem i Donaldem Trumpem, zapewnił Ukrainie sprawiedliwe porozumienie pokojowe oraz zagwarantował bezpieczeństwo samego kontynentu.

Nigdy jednak nie mieli szans, by taką osobę znaleźć. Takie stanowisko przyjęło wielu dyplomatów i urzędników blisko związanych z rozmowami, którzy poprosili o zachowanie anonimowości. W piątek UE zdecydowała jednak, że musi to być praca zespołowa.

Problem strukturalny

Dążenie do wyznaczenia jednego przedstawiciela, który przemawiałby w imieniu Europy, było zrozumiałe. Atrakcyjność pomysłu, by stery przejął jeden, szanowany przywódca, wynika w dużej mierze z chęci zaprezentowania europejskiej siły i jedności — a także z dążenia do zapewnienia wydajności i skuteczności negocjacji z Rosją, Stanami Zjednoczonymi i Ukrainą.

Sam prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski powiedział w tym tygodniu, że chce, aby Europa w ciągu kilku dni wyznaczyła osobę, która będzie reprezentować Kijów w rozmowach. Zasugerował, że wolałby, aby była to jedna osoba (wskazał nawet, że ma swoją preferencję, choć nie ujawnił nazwiska).

Nie udało mu się jednak przeforsować pomysłu. Zamiast tego podczas piątkowego szczytu w Dublinie przywódcy postanowili, że grupa E5, w skład której wchodzą cztery duże kraje UE — Niemcy, Francja, Polska i Włochy — oraz Wielka Brytania, a także urzędnicy z Komisji Europejskiej i Rady, będzie kontynuować prace jako zespół.

Negocjacje techniczne

Poszukiwanie najwyższego rangą przedstawiciela, który zająłby miejsce Europy przy stole negocjacyjnym podczas kolejnej rundy rozmów pokojowych, stało się w Brukseli polityczną obsesją, która pominęła co najmniej dwie istotne kwestie.

Po pierwsze, negocjacje nie toczą się obecnie na szczeblu przywódczym. Rozmowy, które odbyły się w tym tygodniu w Abu Zabi, miały charakter techniczny i prowadzili je wysocy rangą urzędnicy. Nie było tam głównych graczy politycznych, takich jak Putin i Zełenski, nie mówiąc już o Trumpie.

Rosja wysłała doradcę z Kremla, a Ukraina powierzyła przedstawienie swoich argumentów szefowi wywiadu. Jeśli urzędnicy osiągną postęp w kierunku porozumienia, przywódcy bez wątpienia będą chcieli się zaangażować. Ostatecznie to oni podpiszą wszelkie przyszłe porozumienia pokojowe.

Kolejne przeszkody

Drugą kwestią, którą niektóre państwa członkowskie i osoby z brukselskich kręgów przeoczyły, jest problem strukturalny: jest po prostu zbyt wiele europejskich podmiotów o równie ważnych, ale bardzo zróżnicowanych interesach i kompetencjach, co uniemożliwia konsolidację wszystkich tych wątków pod kierownictwem jednej osoby.

Komisja nie może negocjować przyszłej architektury bezpieczeństwa Europy — o tym decydują członkowie NATO i stolice państw członkowskich. Tak samo jak NATO, Paryż i Berlin nie mogą negocjować unijnych sankcji ani przystąpienia Ukrainy do UE — te kwestie leżą w kompetencji Komisji.

Pomysł, że E3 — wielkie europejskie potęgi gospodarcze i militarne, czyli Niemcy, Francja i Wielka Brytania — pozwoliłyby Komisji, Radzie Europejskiej lub NATO działać w ich imieniu, jest nierealny.

W kontekście rozmów dotyczących Ukrainy europejskie interesy obejmują wiele krajów członkowskich UE, ale również państwa takie jak Wielka Brytania i Norwegia, a także Turcję i Mołdawię. Różni członkowie zespołu będą odpowiedzialni za różne kwestie.

Pierwszą kwestią do rozwiązania będzie kolejność etapów negocjacji — a przede wszystkim to, kiedy Europejczycy powinni pozwolić sobie na dyskusję nad rosyjskim żądaniem gruntownej przebudowy bezpieczeństwa regionalnego. Jest to kwestia krytyczna i potencjalnie egzystencjalna dla krajów europejskich.