Naprawa finansów państwa nie może czekać. Potrzeba nawet 160 mld złotych
Agencja ratingowa S&P obniżyła perspektywę oceny wiarygodności kredytowej Polski, zwiększając presję na rząd w sprawie przedstawienia wiarygodnego planu naprawy finansów publicznych.
Kondycja finansów publicznych staje się coraz gorsza. W projekcie budżetu na 2027 r. rząd zakłada utrzymanie deficytu całego sektora na wysokim poziomie 7,1 proc. PKB, podobnie jak w tym roku. Jednocześnie bardzo szybko rośnie zadłużenie państwa – dług sektora instytucji rządowych i samorządowych ma w 2027 r. sięgnąć około 75 proc. PKB.
Według strategii zarządzania długiem w 2026 r. koszty obsługi długu mają wynieść 2,7 proc. PKB, a w 2030 r. zwiększyć się już do 3,6 proc. PKB. Bez podjęcia działań konsolidacyjnych dług może poszybować powyżej 100 proc. PKB.
Potrzeba nawet 160 mld zł
Międzynarodowe instytucje i polscy ekonomiści oceniają, że deficyt finansów państwa trzeba docelowo obniżyć do 3–4 proc. PKB, czyli o 3–4 pkt proc. wobec obecnego poziomu. W przeliczeniu na dzisiejsze pieniądze oznacza to poprawę salda o około 120–160 mld zł.
Ludwik Kotecki, członek zarządu NBP, proponuje rozłożenie konsolidacji na cztery lata i ograniczanie deficytu o 0,7–0,9 pkt proc. PKB rocznie, czyli po około 28–36 mld zł.
Potrzebna jest mobilizacja porównywalna z tą, która towarzyszyła przygotowaniu planu Balcerowicza, strategii Hausnera czy strategii Kołodki
Plan nie może czekać do wyborów
Ekonomici apelują, by rozpocząć naprawę finansów publicznych jak najszybciej. Eksperci Credit Agricole Bank Polska szacują, że gdybyśmy zaczęli redukować deficyt już teraz, skala dostosowań mogłaby wynosić 0,8 proc. PKB rocznie.
Jeśli konsolidacja rozpocznie się dopiero po wyborach parlamentarnych w 2028 r., tempo dostosowania musiałoby wzrosnąć do około 1,1 pkt proc. PKB rocznie w latach 2028–2030. Żadna opcja polityczna nie zacznie jednak mówić o poważnym zaciskaniu pasa przed wyborami jesienią 2027 r.
Cały program nie może sprowadzać się do jednej podwyżki podatków czy likwidacji konkretnego świadczenia. Potrzebny jest kompleksowy plan obejmujący wiele obszarów państwa, z jasno określonymi celami i harmonogramem.
Podatki i wydatki
Kotecki wskazuje na potrzebę ograniczenia preferencji VAT-owskich i uporządkowania systemu. W PIT i CIT należy ograniczyć arbitraż podatkowy. MFW rekomenduje zawężenie dostępu do kwoty wolnej i ulg podatkowych oraz reformę opodatkowania nieruchomości.
Ekonomici postulują przegląd wydatków państwa, w tym programu 800+, który należy traktować jak świadczenie wspierające rodziny z możliwym wprowadzeniem kryterium dochodowego. Wskazują też na potrzebę ograniczenia kosztów administracji, przeglądu dodatkowych świadczeń emerytalnych oraz reformy KRUS.
Nie możemy zadłużać się bez końca pod hasłem bezpieczeństwa. Jeśli naprawdę mówimy, że nie ma powrotu do „business as usual”, to dlaczego miałoby to dotyczyć wszystkiego poza polityką budżetową?
Wielkim tematem jest wydłużenie wieku emerytalnego, choć politycznie trudne. Podobnie kontrowersyjne jest szukanie oszczędności w wydatkach obronnych, ale nie chodzi o rezygnację ze wzmacniania armii, lecz o racjonalizację zakupów.
Powiązane
