Dokąd sankcje przekierowały miliardy Putina? Ślad rosyjskiego złota w pewnym momencie się urywa

Rosja, jako jeden z największych producentów złota na świecie, wydobywa tony tego kruszcu. Mimo sankcji rosyjskie złoto wciąż znajduje nabywców za granicą. Według danych amerykańskiej służby geologicznej (USGS) w 2025 r. Rosja wydobyła szacunkowo 310 ton złota. Wspólnie z Chinami, Kanadą, Australią i USA odpowiadała za 41 proc. całkowitego światowego wydobycia tego kruszcu.

Nowe kierunki handlu

W 2024 r. największym importerem rosyjskiego złota stała się Armenia. Według danych OEC sprowadziła z Rosji kruszec o wartości 5,9 mld dol., głównie do Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Hongkongu i Chin. Rok później handel wyraźnie przeniósł się do Hongkongu, gdzie import rosyjskiego złota wzrósł z 3,3 ton w 2021 r. do 92,1 ton w 2025 r.

Sankcje a przepływy

Zdaniem ekspertów, zachodnie sankcje przyczyniły się raczej do przekierowania rosyjskiego złota do alternatywnych odbiorców niż do istotnego ograniczenia przychodów Rosji z jego sprzedaży. Hongkong stał się centrum przeładunkowym dla handlu, który pozwala omijać sankcje gospodarcze.

— Znaczna część tych transakcji odbywa się za pośrednictwem spółek fasadowych, które prawdopodobnie są powiązane zarówno z firmami w Chinach, jak i w Rosji, już objętymi sankcjami — mówi Vita Spivak, doradczyni ds. geopolitycznych w Gatehouse.

Utrudnienia w śledzeniu

Dokąd prowadzi ślad rosyjskiego złota po tym, jak trafia ono do Hongkongu? Dane celne w dużej mierze kończą się na granicy tego terytorium. Nie wiadomo, czy rosyjski kruszec jest następnie magazynowany, rafinowany, przerabiany na biżuterię, czy odsprzedawany do Chin kontynentalnych.

Ustalenie pochodzenia kruszcu dodatkowo komplikuje możliwość mieszania go ze złotem z innych krajów. — W przypadku złota jest to trudniejsze. Sztabka wygląda tak samo niezależnie od tego, czy zawiera rosyjskie złoto, czy nie — wyjaśnia Roland M. Stein, prawnik z kancelarii BLOMSTEIN.

Prawne aspekty

— Jeśli rosyjskie złoto trafi do Hongkongu, zostanie tam przetopione i zmieszane ze złotem innego pochodzenia, a następnie sprowadzone do UE, jego import nadal będzie zakazany. Zmieszanie kruszcu nie powoduje wygaśnięcia zakazu — podkreśla Stein.

Zasada prawna jest jasna: kluczową datą graniczną jest 22 lipca 2022 r. Ograniczenia dotyczą zakupu i importu złota rosyjskiego pochodzenia, które zostało wywiezione z Rosji po tej dacie. Profesjonalni handlarze złotem zazwyczaj bardzo dokładnie sprawdzają, skąd pochodzi konkretny produkt.

Częściowa identyfikacja

Na podstawie dostępnych danych nie da się ustalić, czy rosyjskie złoto trafia za pośrednictwem takich szlaków handlowych na europejskie rynki. Ślad po kruszcu nie urywa się jednak całkowicie. Sztabki złota zazwyczaj nie są regularnie przetapiane i mieszane z innym kruszcem. Często mają indywidualne numery seryjne, co pozwala ustalić ich pochodzenie.

— Utrzymywanie wydobycia na tak dużą skalę wskazuje, że rosyjskie przedsiębiorstwa górnicze nadal mają dostęp do odbiorców i kanałów sprzedaży — podsumowuje Debajit Saha.