Tysiące pojemników z chemikaliami kilka kilometrów od bazy myśliwców. Prezydent i BBN reagują - Zero.pl

Prezydent RP i szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego zwrócili się do rządu o pilne działania w sprawie nielegalnego składowiska toksycznych odpadów w Ryczołku, położonego zaledwie ok. 7 km od 23. Bazy Lotnictwa Taktycznej w Janowie. Według ustaleń dziennikarskich, na terenie znajduje się około 6,5 tys. pojemników z łatwopalnymi substancjami, które przeciekają i przechylają się, a ich stan oceniono jako krytyczny.

W imieniu prezydenta Karola Nawrockiego Bartosz Grodecki zwrócił się do Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska o szczegółowe informacje dotyczące dotychczasowych działań i aktualnej oceny zagrożenia, a także o przedstawienie konkretnego planu pilnego wsparcia gminy w zabezpieczeniu terenu i usunięciu niebezpiecznych odpadów, ze wskazaniem odpowiedzialnych instytucji, możliwych źródeł finansowania oraz terminów realizacji.

Szacunkowy koszt usunięcia odpadów wynosi 80–120 mln zł, co jest wielokrotnie wyższe niż możliwości finansowe gminy Kałuszyn, której roczny budżet to około 40 mln zł. Ministerstwo Obrony Narodowej wskazuje, że nie ma obecnie mechanizmu, który pozwoliłby mu współfinansować takie działania, a jako instytucję właściwą do wsparcia samorządu wskazuje inny resort – klimatu i środowiska.

Ekspertyza Akademii Pożarniczej w Warszawie, do której dotarliśmy, wskazuje na bardzo wysokie prawdopodobieństwo pożaru. Jego skutki mogłyby dotknąć kilkudziesiąt tysięcy osób i doprowadzić do poważnego skażenia środowiska, w tym rzek Witówka, Kostrzyń, Liwiec i Bug, a także zagrozić ujęciom wody pitnej dla pobliskiego Kałuszyna.

Ryzyko dla bazy i infrastruktury

W wewnętrznej korespondencji wojskowej, do której dotarliśmy, składowisko opisano jako potencjalne zagrożenie dla bazy oraz bezpieczeństwa państwa. Pożar mógłby wstrzymać operacje lotnicze w 23. Bazie Lotnictwa Taktycznego, gdzie stacjonują myśliwce FA-50GF, oraz uszkodzić samoloty i systemy radarowe.

Według ekspertyzy z września 2026 r. ewentualny pożar mógłby wywołać płomienie sięgające około 30 m i toksyczny dym, zawierający m.in. fosgen – silnie toksyczny gaz. Akcja gaśnicza byłaby skrajnie trudna, a spływające zanieczyszczenia mogłyby skazić rzeki oraz zagrozić infrastrukturze drogowej – drodze krajowej nr 92 oraz przebiegającej kilkaset metrów dalej autostradzie A2 – oraz pobliskiej linii elektroenergetycznej najwyższego napięcia 400 kV.

Teren jest fatalnie strzeżony. Przedstawiciele bazy w Janowie nie odpowiedzieli na pytania dotyczące zagrożenia. Sami weszliśmy na składowisko bez większych przeszkód. Przez część doby nie ma tam ochrony, nie ma też kamer przy głównej bramie. Właściciel gruntu odmówił wypowiedzi przed kamerą i twierdzi, że jedynie wydzierżawia teren.

Brak działań i spor kompetencyjny

Składowisko znajduje się na prywatnej działce w Ryczołku w powiecie mińskim, ok. 50 km od Warszawy, na terenie dawnej wytwórni asfaltu. Inspektorzy ochrony środowiska natrafili na nie na początku 2022 r., a wycieki odnotowywane są co najmniej od 2024 r. Przed publikacją poinformowaliśmy o swoich ustaleniach służby specjalne: Służbę Kontrwywiadu Wojskowego i Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Składowiska do tej pory nie zabezpieczono.

Lokalni urzędnicy mówią jednak, że mimo spotkań z przedstawicielami MON nie poszły za tym żadne konkretne działania. Ministerstwo Obrony Narodowej od ponad miesiąca dysponuje ekspertyzą Akademii Pożarniczej, która potwierdza poważne zagrożenie.

Bartosz Grodecki apeluje, by problemy z finansowaniem i podziałem kompetencji oraz toczące się postępowania nie opóźniały zabezpieczenia terenu. Szczególnie niepokojące jest to, że mimo wieloletniej wiedzy właściwych instytucji problem pozostaje nierozwiązany.