Numer 112 sam potrzebuje ratunku. Polska bez ratowników na linii

W Gdańsku na dyżurze nie ma żadnego dyspozytora, a ci, którzy są, zamiast 20 telefonów odbierają 150. W całej Polsce średnio brakuje 17 proc. dyspozytorów medycznych, a w niektórych regionach aż 35 proc.

Dyspozytorzy rezygnują z pracy z powodu przemęczenia, zbyt dużego stresu i spadku zarobków. Z danych Ministerstwa Zdrowia wynika, że w 2021 r. wakaty wynosiły 13 proc., w 2024 r. – 14 proc., a obecnie już 17 proc.

– W Polsce powinno dziś na dyżurze pracować 146 dyspozytorów, a jest mniej niż 100. W Szczecinie nie ma ani jednej osoby, która odbiera telefony. W dużych miastach, gdzie powinno być co najmniej kilkanaście osób, jest jeden dyspozytor. W Warszawie trzech, we Wrocławiu jeden – mówi dr Jerzy Karpiński z Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego.

Problem narasta od czasu, gdy na mocy ustawy przeforsowanej przez rząd PiS dyspozytorzy zostali wyłączeni z systemu ochrony zdrowia i przeniesieni pod urzędy wojewódzkie. Stracili przez to dodatki za pracę w nocy (65 proc. stawki godzinowej), święta i weekendy (45 proc. stawki godzinowej).

W Pomorskim Urzędzie Wojewódzkim dyspozytor zarabia na umowie-zleceniu bez dodatków 13–14 tys. zł brutto, a na umowie o pracę 10–11 tys. brutto. Dr Karpiński uważa, że pensje powinny być sporo wyższe.

Przemęczenie i stres

Optymalnie w ciągu 12-godzinnego dyżuru dyspozytorzy powinni odbierać 10–20 połączeń. Obecnie przyjmują 100, czasem nawet 150. Wystarczy, że nie będzie wiedział o dużym remoncie. Według mapy karetka będzie jechać do chorego pięć kilometrów, ale z powodu remontu mostu czy jedynej drogi dojazdowej, trasa w rzeczywistości może wynieść 20. Czas dojazdu znacząco się wydłuży.

– Jeśli zamiast w Krakowie, to w Gdańsku doszłoby do takiego zamachu jak ostatnio, to mogłaby być tragedia. Każde miasto ma swoją specyfikę. Dyspozytor ma przed oczami mapę ze szpitalami, ale nie wie o wielu szczegółach – mówi dr Karpiński.

I ja się temu nie dziwię. Ogromne przemęczenie i natężenie telefonów o dramatycznym przebiegu sprawiają, że takie osoby po prostu nie wytrzymują psychicznie. Biorą zwolnienie lekarskie albo od razu rezygnują z pracy także ze strachu, że popełnią błąd i wejdzie prokurator. Każda rozmowa na 112 czy 999 jest nagrywana – mówi dr Karpiński.

Dyspozytorzy mogą pracować maksymalnie dwie godziny bez przerwy. Potem mają czas na złapanie oddechu, chwilę relaksu. Dyspozytorzy pracują wiele godzin bez wytchnienia, prowadząc bardzo obciążające psychicznie rozmowy. Często to na nich wyładowują stres dzwoniący.

– Gdy telefonów jest tak dużo, ostatnie dwie godziny pracuję jak zombie. Tylko dzięki doświadczeniu nie popełniam błędu. Działam jak automat. Nie wiem, ile tak się da wytrzymać. Gdy byłem na szkoleniu przed rozpoczęciem pracy, pięć razy słyszałem, że jak popełnię błąd, to od razu wjeżdża prokurator. Cały czas mam to w głowie – mówi Artur, który od czterech lat odbiera telefony od dzwoniących na 112.

Krytyczne braki kadrowe

Najgorzej jest w Szczecinie, Łodzi, Gdańsku i Gliwicach, gdzie brakuje 30 proc. dyspozytorów. Ratownik z Poznania na połączenie z dyspozytornią czekał prawie cztery minuty. W końcu odebrała osoba z sąsiedniego województwa.

Wystarczy, że nie będzie wiedział o dużym remoncie. Według mapy karetka będzie jechać do chorego pięć kilometrów, ale z powodu remontu mostu czy jedynej drogi dojazdowej, trasa w rzeczywistości może wynieść 20. Czas dojazdu znacząco się wydłuży. Chory może nie doczekać pomocy.

Ogólnopolski Związek Zawodowy Ratowników Medycznych już w lipcu wysłał do Ministerstwa Zdrowia pismo alarmujące o złej sytuacji w dyspozytorniach medycznych. Jak wynika z informacji od ratowników, w niektórych rejonach kraju poziom obsady jest krytyczny i spada do zaledwie 65 proc.

W ubiegłym roku Łódzki Urząd Wojewódzki skierował do Ministerstwa Zdrowia pismo, w którym informował o złej sytuacji w dyspozytorniach. Wynika z niego, że wówczas braki kadrowe sięgały 25 proc. W 2023 r. w Łódzkiem było zatrudnionych 61 dyspozytorów. Obecnie – jak informuje rzecznik wojewody – jest ich 39.

– Nie chciałbym wskazywać konkretnej liczby, która w tej sytuacji ma charakter zmienny. Najważniejsze jest to, że pomimo występujących wakatów dyspozytornia pracuje nieprzerwanie, a obecna organizacja dyżurów zapewnia sprawną obsługę zgłoszeń alarmowych – mówi Tobiasz Puchalski, rzecznik prasowy wojewody łódzkiego.

Nadzieja na ratunek

– Jedna rozmowa może trwać minutę, inną ciągnę 30 minut. Gdy dzwoni osoba z myślami samobójczymi, trzeba działać niezwykle delikatnie. Podstawa to ustalenie, gdzie przebywa, i takie przeciąganie rozmowy, by nie skoczyła z wysokości lub nie zrobiła sobie krzywdy w inny sposób. Ważne jest każde słowo, bo nie wiesz, co na kogoś podziała jak wyzwalacz i jednak skoczy. A potem do końca życia będziesz wiedział, że to przez ciebie. Mogłeś temu zapobiec, ale przez jedno złe słowo się nie udało – mówi Artur.

Do dziś wspomina połączenie sprzed kilkunastu miesięcy. Zgłoszenie przyszło późnym wieczorem. W słuchawce cichy, spokojny głos mężczyzny. „Chyba ją zabiłem. Jeszcze dyszy, ale słabo. Przyjedźcie”. Artur tak musiał prowadzić rozmowę, by ustalić, czy ofiara oddycha, jakiego rodzaju ma rany i czy w domu są inne osoby. Mężczyzna odpowiadał rzeczowo, „na zimno”. Dzięki pracy Artura jadący na miejsce policjanci wiedzieli, że sprawca użył noża, ale ma też w domu broń. Nie chciał otworzyć drzwi. Musieli je wyważyć. Ofiary nie udało się uratować.

Sytuacja jest niebezpieczna dla pacjentów. Czas oczekiwania na karetkę może się wydłużać, a dyspozytorzy obsługują regiony spoza swojego województwa, których specyfiki nie znają. Wystarczy, że nie będzie wiedział o dużym remoncie. Według mapy karetka będzie jechać do chorego pięć kilometrów, ale z powodu remontu mostu czy jedynej drogi dojazdowej, trasa w rzeczywistości może wynieść 20. Czas dojazdu znacząco się wydłuży. Chory może nie doczekać pomocy.