Samorządy wobec AI: technologia już jest, strategii wciąż brak

Pomimo oficjalnych deklaracji, co drugi urzędnik w Polsce już korzysta z technologii AI, często bez kontroli i zabezpieczeń, tworząc tzw. shadow AI. Według GUS w 2025 r. wdrożenie rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji deklarowało mniej niż 18 proc. jednostek administracji publicznej, a w administracji samorządowej – zaledwie nieco ponad 16 proc., gdy średnia w UE w administracji lokalnej to 27 proc.

W Urzędzie Miasta Skierniewice nie wdrożono dotąd jednego, oficjalnie rekomendowanego rozwiązania, ale dostęp do ogólnodostępnych narzędzi nie jest blokowany. – Dostrzegamy potencjał tej technologii w usprawnianiu procesów administracyjnych, przygotowywaniu dokumentów i materiałów informacyjnych oraz poprawie efektywności pracy urzędu – mówi Izabela Kiela, sekretarz gminy Świercze.

Shadow AI w urzędach

Eksperci alarmują, że korzystanie w pracy z darmowych wersji popularnych chatbotów, takich jak ChatGPT, może prowadzić do naruszenia RODO już w momencie wprowadzenia do nich danych osobowych. Pracownik, który chce szybciej przygotować pismo, wkleja dane do darmowego chatbota, korzystając z prywatnego konta, bez wiedzy administratora i bez odpowiednich zabezpieczeń.

Pracownik chce szybciej przygotować dokument, podsumować raport czy stworzyć projekt odpowiedzi dla mieszkańca. Rolą kierownictwa jest zamienić tę oddolną praktykę w bezpieczny, przejrzysty i kontrolowany proces

Brak kompetencji i regulacji

Badania Związku Miast Polskich i NASK pokazują, że 87 proc. urzędników domaga się szkoleń z AI. Jednocześnie 42 proc. samorządów dopiero deklaruje chęć uruchomienia pilotaży w perspektywie dwóch–trzech lat. Wśród głównych barier eksperci wskazują przede wszystkim brak kompetencji (56 proc.) i niejasne kwestie regulacyjne (52 proc.).

– Jeżeli ratusz przed uruchomieniem pilotażu AI nie zmierzy czasu trwania procedury, jej kosztu oraz liczby popełnianych błędów, po kilku miesiącach nie będzie w stanie zweryfikować, czy technologia cokolwiek usprawniła – podkreśla Sebastian Kopiej.

Polski model PLLuM

Czy samorządy są zainteresowane polskim modelem językowym PLLuM, który jest rozwijany na polskich danych, przez polskie zespoły? Zainteresowanie nim jest, ale gotowość do testów – już niekoniecznie. Kilka dni temu ogłoszono, że powiat płocki wdroży go testowo we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji.

– Administracja samorządowa to przede wszystkim ludzie i relacje z mieszkańcami. Nawet najlepsze rozwiązania technologiczne nie zastąpią bezpośredniego kontaktu, indywidualnego podejścia, rozmowy i zrozumienia potrzeb drugiego człowieka – zaznacza Izabela Kiela z gminy Świercze.

Przykłady na świecie

Na świecie korzyści z wykorzystania AI w administracji są już mierzalne. Miasto Amarillo w USA obsługuje za pomocą wirtualnego asystenta około 16 tys. zapytań mieszkańców miesięcznie, co pozwoliło odroczyć rozbudowę call center wartą 1,8 mln dol. Brytyjski chatbot ELLIS odpowiada na ponad tysiąc pytań dotyczących samorządu lokalnego.

– Bez cyberbezpiecznej, lokalnej Polski nie ma dobrego, polskiego cyberbezpieczeństwa – mówił wicepremier Krzysztof Gawkowski na niedawnym spotkaniu z samorządowcami. – Szczególnie na cyfrowej wojnie, na której jesteśmy i która będzie się nasilała, a w związku z tym, że powstał też nowy mnożnik siły. To ta sztuczna inteligencja, która daje radości, ale ma też ryzyka.