Lęk, panika, poczucie zagrożenia. Tak może reagować psychika po doświadczeniu traumy

Po dramatycznych wydarzeniach uwaga skupia się przede wszystkim na sprawcy i motywach jego działania. Dr n. med. Ryszard Kamiński, psycholog i psychoterapeuta, zwraca jednak uwagę, że w centrum powinny znaleźć się także ofiary, ich rodziny oraz świadkowie. - Ci, którzy byli świadkami, i rodziny ofiar są w rozpaczy. Nagle ktoś zginął, nie wiadomo dlaczego. Ludzie będą zastanawiać się: dlaczego akurat on, jak to się stało - mówi.

Jak podkreśla, w takich sytuacjach naturalna może być próba znalezienia wyjaśnienia albo zastanawianie się, czy tragedii można było uniknąć. - Chodzi o to, żeby zrozumieć, że pewnych sytuacji nie jesteśmy w stanie przewidzieć. Ta nadkontrola, która powoduje, że chcemy wszystko skontrolować, żeby się nie wydarzyło, jest bezsensowna. Normalny człowiek nie jest w stanie wszystkiego skontrolować - mówi Kamiński.

Rodzaje traumy

Zuzanna Butrym, psycholożka i psychoterapeutka, tłumaczy, że po dramatycznym zdarzeniu można mówić zarówno o traumie bezpośredniej, jak i pośredniej. - Trauma bezpośrednia dotyczy sytuacji, w której byliśmy świadkiem zdarzenia. Trauma pośrednia pojawia się natomiast wtedy, gdy dowiadujemy się o nim z mediów, mediów społecznościowych czy telewizji - wyjaśnia.

Taki przekaz może zwiększać poczucie lęku, niepewności i niepokoju. Reakcja po traumatycznym zdarzeniu może pojawić się bezpośrednio po nim, ale nie zawsze tak się dzieje. - Na początku możemy działać na adrenalinie, jeżeli byliśmy bezpośrednim świadkiem zdarzenia. Dopiero po czasie mogą być objawy odroczone - mówi.

Bodźce wywołujące lęk

Zuzanna Butrym, która pracowała z żołnierzami cierpiącymi na PTSD, wspomina, że bodźcem przywołującym traumatyczne doświadczenia może być pozornie neutralny dźwięk. - Żołnierze mówili mi, że nawet jakiś komunikat w sklepie, na przykład spożywczym, już sprawiał, że wracały wspomnienia. Chodzi o jakiś niespodziewany sygnał, który przypomina o tym, że coś tutaj może się dziać - opisuje psycholożka.

Sygnałem ostrzegawczym może być też sytuacja, w której reakcja emocjonalna staje się niewspółmierna do rzeczywistego zagrożenia. Wyzwalaczem może być również miejsce przypominające to, w którym doszło do tragedii, albo obecność w dużym tłumie.

Objawy i pomoc

Jak rozpoznać, że reakcja po tragicznym wydarzeniu zaczyna realnie wpływać na nasze życie? Psycholożka proponuje obserwowanie siebie na kilku poziomach: myśli, zachowania, emocji oraz reakcji psychosomatycznych. - Zazwyczaj to będzie lęk, niepokój, często wycofanie z życia towarzyskiego, w ogóle z naszych codziennych czynności - wymienia.

Mogą pojawić się również ataki paniki. - Związane z tym przyspieszone bicie serca, czasem trudności z oddychaniem, hiperwentylacja. Czyli taki napadowy lęk - mówi. W przypadku silnego, napadowego lęku Butrym radzi spróbować uspokoić oddech i przypomnieć sobie, że odczuwane zagrożenie nie musi odpowiadać rzeczywistości.

Zawsze mówię o technice kwadratowego oddechu, czyli na cztery wdychamy powietrze, na cztery wydychamy. Uspokajamy oddech i nie hiperwentylujemy się - tłumaczy. Pomóc może także skierowanie uwagi na inne bodźce oraz technika bezpiecznego miejsca.

Kluczowe jest to, czy lęk i inne reakcje zaczynają dezorganizować codzienne życie. - Jeżeli to się powtarza i w jakiś sposób dezorganizuje nasze codzienne funkcjonowanie, nawet jeżeli trwa na przykład dwa tygodnie, ale towarzyszy nam codziennie, to uważam, że warto skonsultować się ze specjalistą - mówi psycholożka.