Mieszkania mogą nie wystarczyć. Kryzys demograficzny to też efekt przemian kulturowych
Współczynnik dzietności w Polsce spadł do rekordowo niskiego poziomu 1,07, a w niektórych gminach poniżej 0,5, co oznacza zagrożenie wymarciem tych miejscowości.
Według najnowszych danych, współczynnik dzietności ogólnej (TFR) w Polsce osiągnął krytycznie niski poziom 1,07. W kilkuset gminach wskaźnik ten spadł nawet poniżej 1, a niekiedy poniżej 0,5, co oznacza realne zagrożenie wymarciem tych miejscowości w perspektywie 2-3 pokoleń.
Prof. Przemysław Śleszyński z Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN w swojej analizie „Uwarunkowania i skutki depopulacji Polski” prognozuje, że w ciągu najbliższych dwóch do trzech pokoleń nastąpi wyludnianie typowych obszarów wiejskich i zanik setek, jeśli nie tysięcy wsi. Dotknie to zwłaszcza centrum, wschód i północ kraju, z wyłączeniem Warszawy i innych większych aglomeracji.
Skala problemu będzie ogromna - według eksperta, liczba porzuconych i dekapitalizowanych budynków może sięgać setek tysięcy. Dodatkowym wyzwaniem stanie się utrzymanie infrastruktury publicznej i zapewnienie funkcjonalności państwa na obszarach odradzającej się ludności.
Przemiany kulturowe kluczem
W dyskusji podczas Kongresu Deweloperskiego organizowanego przez Polski Związek Firm Deweloperskich eksperci nie byli zgodni co do przyczyn niskiej dzietności. Prof. Elżbieta Mączyńska, prezes honorowa Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego, wskazuje, że choć problem ma korzenie ekonomiczne, to coraz większe znaczenie mają czynniki kulturowe.
Zaczęło się u nas od ekonomicznych i jeszcze jest za mało czasu, żeby w pełni mówić o kulturowych, ale one również nabierają coraz większego znaczenia. Coraz więcej mamy w mediach i w różnych dyskusjach takich stwierdzeń, że dzieci to „rzecz straszna”. Po pierwsze kosztują, po drugie nie dają się wyspać, no same negatywne rzeczy. I to jest bardzo groźne.
Dr Agnieszka Wincewicz-Price z Polskiego Instytutu Ekonomicznego zgadza się z tą diagnozą, podkreślając, że współczesne społeczeństwo myśli jak „homo economicus”, traktując decyzję o dziecku jako rachunek kosztów i korzyści.
– Matki młodych dziewczyn dzisiaj wcale nie zachęcają ich do tego, żeby miały dzieci, wręcz przeciwnie. Kontynuuj edukację, musisz zadbać o siebie, musisz być niezależna. I to utrwala myślenie w kategoriach kosztów i korzyści. Tak nie było kiedyś – dodaje ekspertka.
Prof. Śleszyński w swojej analizie potwierdza, że główną przyczyną niskiej stopy urodzeń są przemiany kulturowe - przejście od społeczeństw tradycyjnie rodzinnych do indywidualistycznych, wraz z równoczesnym wzrostem zamożności.
Imigracja ratunkiem?
Według prof. Śleszyńskiego, jeśli poziom dzietności nie podniesie się znacząco, systematycznie będzie ubywać ludności etnicznie polskiej. Problem ten może być jednak częściowo kompensowany przez imigrację zagraniczną.
Analityk Robert Chojnacki zwraca uwagę, że w ciągu ostatnich sześciu lat w Polsce ubyło 900 tysięcy osób, ale nie zauważyliśmy tego w biurach sprzedaży mieszkań, ponieważ w tym samym czasie zarejestrowano około 900 tysięcy Ukraińców.
Badanie eksperymentalne GUS wykazało, że Polska liczy nie 36,5 mln, lecz 38,8 mln mieszkańców, jeśli uwzględni się osoby przebywające w kraju na stałe. Rekordzistą jest aglomeracja wrocławska, gdzie 16 proc. mieszkańców to cudzoziemcy, a we Wrocławiu sięga to prawie 20 proc.
Chojnacki podkreśla, że Polska przyciąga nie tylko Ukraińców, ale też ludzi z Niemiec i Wielkiej Brytanii. W ostatnim roku te dwa kraje zapewniły Polsce o 36 tysięcy obywateli więcej. – Tylko te transfery to 15 proc. populacji urodzonej w tym roku – zaznacza analityk.
Powiązane
