Grzegorz W. Kołodko: Równia pochyła
Polskie finanse publiczne znalazły się na równi pochyłej, a według prof. Grzegorza W. Kołodki, byłego wicepremiera i ministra finansów, „chyba już jest za późno” na skuteczne przeciwdziałanie narastającej zapaści budżetowej.
Choć PKB rośnie o około 3,5 proc. w latach 2024-2026, to na tle innych państw o podobnym poziomie rozwoju, ten wynik jest o połowę niższy niż trzy dekady temu. Wzrost jest po części stymulowany bezproduktywnymi wydatkami militarnymi oraz zadłużaniem państwa, co prowadzi do coraz bardziej niebezpiecznej dla państwa, społeczeństwa i gospodarki zapaści budżetowej.
Rząd premiera Donalda Tuska nie potrafi skutecznie przeciwdziałać narastaniu nierównowagi w finansach publicznych, propagując zamiast tego opowieści o jakoby 20. gospodarce świata. Tymczasem deficyt całego sektora finansów publicznych, liczony zgodnie z unijną metodologią ESA 2010, wzrósł z 5,2 proc. PKB w 2023 r. do 7,2 proc. w 2025 r. i około 7,1 proc. PKB w 2026 r.
Ratingi i wiarygodność
30 lat temu, w ramach „Strategii dla Polski”, Polska uzyskała pierwsze ratingi kredytowe od trzech największych światowych agencji. Moody's od razu przyznała ocenę inwestycyjną Baa3, a Standard & Poor's oraz IBCA (później Fitch) poziomy spekulacyjne z perspektywą pozytywną. W 1996 r. Polska dołączyła do OECD, co miało fundamentalne znaczenie dla postrzegania Polski jako dojrzałej gospodarki rynkowej.
Moglibyśmy zmienić perspektywę na stabilną, gdyby rząd podjął kroki w celu trwałego i wyraźnego ograniczenia dużych deficytów budżetowych, co doprowadziłoby do stopniowego zmniejszania długu publicznego, przy jednoczesnym uniknięciu dotkliwych konsekwencji dla wzrostu gospodarczego.
Dług i koszty
W ślad za rosnącym deficytem rośnie dług publiczny: z 1,7 biliona złotych na koniec 2023 r. do prawie 2,8 bln zł z końcem 2026 r. W relacji do PKB oznacza to skok z 49,5 proc. do 67,6 proc. W kolejnych czterech latach dług ma nadal rosnąć, aż do około 4 bln zł, czyli 76,6 proc. PKB w 2030 r.
Kosztów obsługi rosnącego długu nie płacą jeszcze obecne pokolenia, ale rachunek jest już zapisywany na ich przyszłość. Aktualne oprocentowanie dziesięcioletnich obligacji wynosi 6,2 proc., prawie dwukrotnie więcej niż w strefie euro, gdzie oscyluje wokół 3,3 proc. Przewidziany w przyszłorocznym budżecie deficyt w wysokości 281,2 mld zł przy dochodach wynoszących 696,4 mld zł to przedzawałowo chora dysproporcja - deficyt ma wynieść aż 40,4 proc. dochodów budżetu państwa.
Perspektywy
Agencje ratingowe już obniżyły notowania Polski. Moody's obniżyła długoterminowy rating z A2 do A3, zmieniając perspektywę z negatywnej na stabilną. Standard & Poor's utrzymał rating zobowiązań w walutach obcych na poziomie A-, ale zmienił perspektywę ze stabilnej na negatywną, obniżając jednocześnie rating zobowiązań w złotych z A do A-.
Rynki reagują na pogarszającą się sytuację, a rolowanie starego i zaciąganie nowego długu staje się droższe. Presja na kurs złotego może rosnąć, a jego ewentualny dalszy spadek utrudni redukcję inflacji, która wynosi obecnie 3,5 proc., podczas gdy cel inflacyjny NBP to 2,5 proc. Zamiast dalszego spadku stóp procentowych możemy doczekać się ich ponownego wzrostu, a wraz z nim wzrostu kosztów obsługi kredytów.
Standard & Poor's przestrzega, że mogłoby obniżyć ratingi Polski, jeśli utrzymujące się nierównowagi fiskalne i stały wzrost zadłużenia, w połączeniu z polaryzacją polityczną, doprowadziłyby do poważnych zagrożeń dla wzrostu PKB. Prof. Kołodko, który od lat ostrzega nadchodzącym kryzysie, pyta retorycznie: Czy już jest za późnio?
Powiązane
