Szwajcaria nie ma prezydenta i premiera i radzi sobie z propagandą. „Niska polaryzacja”

Choć zagrożenie dezinformacją nie jest w Szwajcarii odczuwane tak mocno, jak w Polsce, rząd traktuje je jako autentyczne niebezpieczeństwo dla porządku demokratycznego. Walka z dezinformacją stała się jednym z kluczowych filarów nowej szwajcarskiej strategii bezpieczeństwa, która weszła w życie w tym roku. Już ponad 56 proc. szwajcarskiego społeczeństwa wyraża obawy związane z zagranicznymi kampaniami dezinformacyjnymi, szczególnie pochodzącymi z Rosji i Chin.

Niska polaryzacja społeczna

Kluczowym czynnikiem odporności Szwajcarii na dezinformację jest niski poziom polaryzacji społecznej. Na tę silną integrację społeczną składa się kilka elementów. Po pierwszej, ukształtowana historycznie demokracja bezpośrednia, funkcjonująca w nowoczesnym kształcie od drugiej połowy XIX wieku, daje obywatelom poczucie realnego wpływu na procesy demokratyczne.

Po drugie, w Szwajcarii nie ma funkcji prezydenta ani premiera, na których mogłaby się skupiać złość bądź bezkrytyczne poparcie dwóch zwalczających się obozów. Mamy siedmioosobową Radę Związkową, która na mocy tzw. zasady konkordancji odzwierciedla proporcjonalną siłę partii w rządzie. Tych siedmiu członków rządu federalnego ma bezwzględny obowiązek przestrzegania zasady kolegialności.

Kolejnym filarem jest wyrazista struktura federalna – kantony cieszą się bardzo szeroką autonomią i samostanowieniem, co uniemożliwia centralizację władzy. Specyficzny system milicyjny, w którym służba wojskowa jest dla mężczyzn obowiązkowa, łączy ludzi z różnych środowisk, budując wzajemne zrozumienie.

Edukacja medialna

Edukacja medialna to bez wątpienia jedna z najważniejszych inicjatyw realizowanych obecnie w Szwajcarii. Na szczeblu federalnym działa platforma „Młodzież i Media”, publikująca poparte badaniami naukowymi poradniki i materiały edukacyjne. Wiodącą rolę w tym obszarze odgrywają jednak kantony, w których „Edukacja medialna” od kilku lat stanowi przedmiot obowiązkowy w szkołach.

Uczniowie nabywają tam praktycznych kompetencji poruszania się w świecie mediów: na lekcjach analizują mechanizmy działania algorytmów na TikToku, źródła cyberprzemocy, ramy prawne dotyczące publikowania wizerunku oraz techniki demaskowania fake newsów. Im lepiej poinformowane jest społeczeństwo, tym mniej jest skłonne odbierać posunięcia władz jako cenzurę.

Platformy technologiczne

Szwajcaria nie należy do Unii Europejskiej, więc akt o usługach cyfrowych (DSA) jej nie dotyczy. Szwajcarscy decydenci stosują podejście bardziej przyjazne biznesowi i wprowadzają mniej prewencyjnych regulacji niż Bruksela. Dla Big Techów te liberalne ramy prawne stanowią atrakcyjne środowisko do rozwijania nowych technologii.

Chociaż unijny akt o usługach cyfrowych nie obowiązuje w Szwajcarii bezpośrednio, szwajcarskie prawo rozlicza platformy technologiczne dwutorowo – z jednej strony wykorzystuje tradycyjne ustawodawstwo, jak przepisy o ochronie danych osobowych, prawo karne i cywilne, zaś z drugiej strony przygotowano nową federalną ustawę o platformach komunikacyjnych i wyszukiwarkach internetowych (GKS).

Warto zwrócić uwagę na ciekawą zależność: kiedy technologiczni giganci modyfikują swoje algorytmy, robią to przede wszystkim po to, by sprostać surowym unijnym przepisom. Szwajcaria korzysta na tym biernie, ponieważ ze względów efektywnościowych koncerny te zazwyczaj ujednolicają architekturę swoich systemów na cały obszar europejski, w tym również dla Szwajcarii. U zjawisko to określa się mianem „efektu Brukselli”.