Szwajcaria nie ma prezydenta i premiera i radzi sobie z propagandą. „Niska polaryzacja”

W Szwajcarii walka z dezinformacją stała się jednym z filarów nowej strategii bezpieczeństwa, która weszła w życie w tym roku. Choć zagrożenie to nie jest tam odczuwane tak mocno, jak w Polsce, rząd traktuje je jako autentyczne niebezpieczeństwo dla porządku demokratycznego. Badania pokazują, że aż 56 proc. szwajcarskiego społeczeństwa wyraża obawy związane z zagranicznymi kampaniami dezinformacyjnymi, szczególnie tymi pochodzącymi z Rosji i Chin.

Szwajcaria uniknęła blokowania rosyjskich platform takich jak RT czy Sputnik, co wynika z poszanowania wolności informacji. W przeciwieństwie do Unii Europejskiej, kraj ten nie stosuje tak restrykcyjnych środków, co może świadczyć o wysokim poziomie zaufania obywateli do własnych zdolności weryfikacji informacji.

Referenda jako test odporności

Szwajcarska demokracja bezpośrednia, oparta na regularnych referendum, stała się polem testowym dla zagranicznych aktorów. Niedawno prawicowo-populistyczna Szwajcarska Partia Ludowa (SVP) wysunęła inicjatywę na rzecz Neutralności, która miała zablokować możliwość nałożania sankcji gospodarczych na Rosję. Projekt ten bezpośrednio interesował Moskwę, która podjęła próbę wpływania na wynik głosowania.

W okresie poprzedzającym głosowanie Rosja aktywnie agitowała za inicjatywą, wykorzystując media państwowe i sieci społecznościowe. Rzeczniczka rosyjskiego MSZ Maria Zacharowa otwarcie agitowała za projektem na Telegramie, a rosyjskie media próbowały podkopywać zaufanie do instytucji szwajcarskich. Inicjatywa jednak przepadła z kretesem – aż 70,2 proc. głosujących opowiedziało się przeciwko niej.

Brak władzy centralnej

Kluczowym czynnikiem odporności Szwajcarii na dezinformację jest niski poziom polaryzacji społeczeństwa. W kraju tym nie ma funkcji prezydenta ani premiera, co eliminuje skupianie złości lub bezkrytycznego poparcia na jednej osobie. Władzę sprawuje siedmioosobowa Rada Związkowa, która działa na mocy zasady konkordancji i kolegialności, co przekłada się na spójność polityczną.

Szwajcaria charakteryzuje się wyraźną strukturą federalną, w której kantony cieszą się szeroką autonomią. Taki układ uniemożliwia centralizację władzy i nie dopuszcza do podziału kraju na dwa skrajne fronty. Dodatkowo obowiązkowa służba wojskowa dla mężczyzn łączy ludzi z różnych środowisk, budując wzajemne zrozumienie i silną tkankę społeczną.

Edukacja i prawo

Szwajcarski rząd promuje edukację medialną jako kluczowy filar obrony przed fake newsami. W większości kantonów „Edukacja medialna” jest przedmiotem obowiązkowym w szkołach, gdzie uczniowie uczą się analizować algorytmy, rozpoznawać cyberprzemoc i demaskować dezinformację. Badania potwierdzają, że odbiorcy tradycyjnych mediów wykazują znacznie większą odporność na teorie spiskowe.

Szwajcaria nie podlega unijnemu aktowi o usługach cyfrowych (DSA), jednak stosuje własne regulacje. Prawo wykorzystuje tradycyjne przepisy o ochronie danych oraz nową federalną ustawę o platformach komunikacyjnych i wyszukiwarkach internetowych (GKS), która jest blisko wzorowana na unijnym modelu. Rząd jednocześnie wspiera rzetelne dziennikarstwo, aby zacieranie dystansu informacyjnego między państwem a obywatelami.

Efekt Bruksela

Szwajcaria korzysta z tzw. efektu Bruksela, gdy wielkie platformy technologiczne, takie jak Meta czy Google, dostosowują swoje algorytmy do surowych unijnych przepisów. Ze względów efektywnościowych koncerny te zazwyczaj ujednolicają systemy na cały obszar europejski, co korzystnie wpływa na Szwajcarię bez konieczności wprowadzania własnych, prewencyjnych regulacji.

Rząd forsuje obecnie projekt aplikacji rządowej odporności na kryzysy, która ma zapewnić obywatelom bezpośredni dostęp do zweryfikowanych komunikatów. Aby społeczeństwo dało wiarę takim inicjatywom, musi ufać własnemu państwu – zaufanie to wynika z historycznie ukształtowanych cech ustroju szwajcarskiego, które gwarantują stabilność i transparentność działań władz.