Ustawa „kagańcowa” nie dawała podstawy do przetwarzania danych osobowych sędziów i prokuratorów - UODO
Prezes UODO Mirosław Wróblewski nałożył upomnienia na blisko 90 prezesów sądów i prokuratur za publikację danych osobowych sędziów i prokuratorów, uzasadniając to orzeczeniami TSUE i NSA.
Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych Mirosław Wróblewski nałożył upomnienia na blisko dziewięćdziesięciu prezesów sądów oraz szefów prokuratur za publikację danych osobowych zawartych w oświadczeniach o członkostwie w zrzeszeniach. Nakazał im również usunięcie tych informacji z publicznych dostępów.
Źródłem obowiązku pozyskiwania i publikacji takich danych stały się przepisy tzw. „ustawy kagańcowej”, czyli ustawy z dnia 20 grudnia 2019 r. nowelizującej Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawę o Sądzie Najwyższym oraz niektóre inne ustawy. Dane osobowe, zebrane na podstawie tej nowelizacji, usuwano już w 2024 r., ponieważ z brzmienia wyroku TSUE i następnie NSA wynikało, że ustawa ta nie stanowiła wystarczającej podstawy do ingerencji w prywatność sędziów i prokuratorów.
Początek sporu
Cała sprawa ma swój początek w 2019 roku, gdy znowelizowane na podstawie tzw. „ustawy kagańcowej” przepisy sektorowe nałożyły na sędziów i prokuratorów obowiązek ujawnienia w drodze oświadczeń informacji o m.in. przynależności do zrzeszeń. Nowe regulacje stanowiły także, że ich oświadczenia będą publikowane w Biuletynach Informacji Publicznej m.in. sądów i prokuratur.
Rzecznik Praw Obywatelskich Adam Bodnar już w 2019 roku zwrócił uwagę ówczesnemu Prezesowi UODO na problem naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych. Wskazał na nadmierną ingerencję w prawa podstawowe sędziów i prokuratorów.
Celem ustawodawcy nie było wzmocnienie transparentności i apolityczności wymiaru sprawiedliwości, lecz dokonanie powszechnej lustracji aktywności społecznej, charytatywnej i publicznej sędziów i prokuratorów.
Zmiana stanowiska
6 kwietnia 2020 r. ówczesny prezes UODO Jan Nowak umorzył postępowanie administracyjne, stwierdzając, że przetwarzanie danych osobowych sędziów i prokuratorów ma oparcie w art. 6 ust. 1 lit. c) RODO. Rzecznik zaskarżył jednak tę decyzję, a sprawa trafiła do NSA.
Punktem zwrotnym stał się wyrok TSUE z 5 czerwca 2023 r., w którym stwierdzono, że Polska uchybiła prawu do poszanowania życia prywatnego i prawu do ochrony danych osobowych zagwarantowanym w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej oraz w RODO.
22 maja 2024 r. nowy prezes UODO Mirosław Wróblewski przedstawił NSA nowe stanowisko organu nadzorczego, zgadzając się z RPO, że przepis krajowy musi spełniać kryteria jakościowe, by stanowił podstawę do ingerencji w sferę prywatności.
Skutki i decyzja
W 2025 r. NSA uchylił decyzję Prezesa UODO z 2020 roku, stwierdzając, że organ bezpodstawnie umorzył postępowanie. Wobec tego konieczne stało się ponowne rozstrzygnięcie sprawy.
Prezes UODO ustalił, że prezesi sądów oraz szefowie prokuratur w okresie od lipca 2024 r. do października 2025 r. wydali zarządzenia o zawieszeniu publikacji oświadczeń sędziów i prokuratorów. Jednak pojedyncze oświadczenia nadal można było znaleźć na stronach BIP Sądu Najwyższego czy Ministerstwa Sprawiedliwości.
W nowej decyzji Prezes UODO stwierdził naruszenie przepisów o ochronie danych osobowych i nakazał usunięcie danych. NSA uznał, że pozbawiona waloru legalności jest każda forma przetwarzania danych osobowych zawartych w oświadczeniach, a zatem także ich przechowywanie.
Powiązane
