Podczas Marszu Niepodległości Powszechny pokaże proces prawicowego mordercy i festyn jego wyznawców
16 grudnia 1922 r. Eligiusz Niewiadomski zastrzelił prezydenta Gabriela Narutowicza. Jego proces zostanie zrekonstruowany w Teatrze Powszechnym w Warszawie.
16 grudnia 1922 roku w warszawskiej Zachęcie Eligiusz Niewiadomski, malarz i krytyk sztuki, zastrzelił świeżo wybranego prezydenta II Rzeczypospolitej Gabriela Narutowicza. Prawicowiec przekonany był, że w imię „ratowania ojczyzny” ma prawo do zabicia prezydenta wybranego również głosami „niepolskiej mniejszości”.
„Wiedziałem, że to zbrodnia. Ale wiedziałem też, że to obowiązek" – zeznał przed sądem Niewiadomski. Jego proces zostanie teraz zrekonstruowany w Teatrze Powszechnym w Warszawie w spektaklu Bartosza Szydłowskiego.
Rekonstrukcja procesu medialnego
Spektakl jest teatralną rekonstrukcją procesu Eligiusza Niewiadomskiego, opartą na dokumencie sądowym z 1923 roku. Scenariusz zaadaptował Łukasz Drewniak.
Proces Niewiadomskiego odbywał się jednocześnie na sali sądowej i na łamach gazet. Dziś powiedzielibyśmy, że był wydarzeniem medialnym – mówi Bartosz Szydłowski. – Podczas spektaklu przyglądamy się nie tylko zbrodni, do jakiej doszło ponad sto lat temu, ale również temu, w jaki sposób media kształtują zbiorowe emocje.
Fanatyzm i kult zabójcy
W spektaklu Krzysztof Zarzecki gra mordercę, serwując oderwaną od faktów litanię obsesji opartą na endeckich paranojach. Zamach miał być wymierzony w Józefa Piłsudskiego, który według Niewiadomskiego był winny całemu złu odrodzonej II Rzeczypospolitej.
Po zeznaniach świadków, w tym prezesa i wiceprezesa Zachęty oraz sekretarza Narutowicza, następuje wystąpienie prokuratora-oskarżyciela. Padają informacje zaprzeczające propagandowym kłamstwom endeka o stagnacji w kraju.
W krakowskiej wersji poruszająca była scena finałowa, łącząca wspomnienie pogrzebu Niewiadomskiego i mowę pożegnalną jego żony. Uczestnicy konduktu przed portretem mordercy kreowali go na prawicowego męczennika-świętego.
Pointa należała do Andrzeja Seweryna, który przypominał wiersz Juliana Tuwima „Pogrzeb prezydenta Narutowicza” z frazami „Krzyż mieliście na piersi, / a browninga w kieszeni./ Z Bogiem byli w sojuszu, a z mordercą w pakcie”. Dokumentalne zdjęcia półnagiego Narutowicza z prosektorium obrazowały, czym kończy się fanatyzm.
Powiązane
