Polacy mają dość dezinformacji. Prawie 40 proc. zgadza się na kontrolę sieci
Aż 37 proc. Polaków popiera państwową regulację internetu, by powstrzymać szkodliwe idee, wynika z badań CEDMO i Ipsos.
Tragiczny zamach w Krakowie uruchomił kolejną falę manipulacji w internecie, odsłaniając ułomność platform społecznościowych i procedur, z jakich może skorzystać państwo, aby z dezinformacją walczyć. Czara goryczy w sieci się przelewa i, choć wielu z nas ma obawy przed oddaniem kontroli nad tym medium w ręce rządowych instytucji, wyraźnie zapalamy „zielone światło” na taki interwencjonizm w przypadku narastającej dezinformacji.
Liderzy w poparciu regulacji
Z międzynarodowego badania zrealizowanego przez Ipsos dla Central European Digital Media Observatory (CEDMO) na Uniwersytecie Karola wynika, że Polacy są regionalnymi liderami w poparciu dla państwowej regulacji internetu. Na pytanie, czy rząd powinien kontrolować sieć i inne media w celu powstrzymania idei uznanych za szkodliwe dla społeczeństwa, twierdząco odpowiedziało 37 proc. Polaków (25 proc. „zgadza się” i 12 proc. „zdecydowanie się zgadza”).
Przeciwnego zdania jest 27 proc. respondentów w Polsce. Zupełnie inaczej sytuacja wygląda u naszych południowych sąsiadów: w Czechach 40 proc. badanych stanowczo odrzuca państwową ingerencję w sieć, a aprobuje ją 21 proc., na Słowacji kontrolę rządu popiera 28 proc., przeciwnych jest 32 proc., a 40 proc. zachowuje postawę neutralną.
Wyniki te dowodzą, że poczucie bezpośredniego zagrożenia wojną hybrydową przesuwa u nas priorytety z absolutystycznie pojmowanej wolności, ku państwowemu bezpieczeństwu. Potwierdzają to zresztą badania Pew Research Center z sierpnia 2025 r., wedle których 85 proc. dorosłych Polaków postrzega dezinformację jako bezpośrednie niebezpieczeństwo dla państwa.
Skala dezinformacji
Tego, jaką skalę potrafi przybrać dezinformacja, mogliśmy doświadczyć już chwilę po ataku zamachowca w Krakowie, gdy polską infosferę zalała skoordynowana fala fałszywych narracji. NASK w trybie pilnym zgłosił globalnym platformom listę ponad 2000 profili rozsiewających fake newsy. Skumulowane zasięgi zmanipulowanych treści szły w setki milionów odsłon.
Wystarczy jeden niezweryfikowany artykuł, zmanipulowana informacja lub wpis w mediach społecznościowych, by uruchomić lawinę publikacji i komentarzy. Szkody mogą pozostać na długo, nawet, jeśli prawda wyjdzie na jaw. Coraz bardziej odpowiedzialność za rzetelność i weryfikację źródeł spada na media i wydawców.
Obawy o cenzurę
Równolegle jednak polskie społeczeństwo ma obawy o cyfrową cenzurę. Choć oczekujemy od władzy parasola ochronnego, boimy się, że narzędzia kontrolne staną się batem na legalną krytykę. Z raportu CEDMO wynika, że 41 proc. Polaków (oraz 45 proc. Czechów i 44 proc. Słowaków) wskazuje na wątpliwości związane z tym, iż wprowadzanie przepisów wymierzonych w mowę nienawiści da rządzącym prawo do arbitralnego dyktowania, co jest moralnie lub politycznie właściwe.
Co więcej, 42 proc. rodzimych respondentów dostrzega ryzyko tzw. równi pochyłej, która nieuchronnie prowadzi ku jednolitości myślenia.
Kiedy obywatele wyrażają sceptycyzm wobec regulacji wypowiedzi w internecie, niekoniecznie wynika to z przyzwolenia na mowę nienawiści, lecz z fundamentalnej nieufności wobec tego, kto będzie decydował o tym, co stanowi „nienawiść” i jak te przepisy będą egzekwowane w praktyce.
Dezinformacja w biznesie
Dezinformacja uderza też w biznes, obawy wyraża 86 proc. przedsiębiorców w Polsce. Eksperci zauważają, że dezinformacja, zatruwająca ekosystem informacyjny, bije nie tylko w debatę publiczną, ale i w biznes. Potwierdzają to dane raportu „Dezinformacja jako ryzyko dla polskiego biznesu”, przygotowanego przez Fundację IBRiS na zlecenie Grupy PTWP: aż 86 proc. przedsiębiorców w kraju uznaje manipulacje informacyjne za bezpośrednie zagrożenie dla funkcjonowania spółek, 39 proc. firm deklaruje, że w ciągu ostatnich trzech lat padło ofiarą celowego ataku, z tego 29 proc. doświadczyło takich operacji wielokrotnie.
Skala zjawiska zwiększa się wraz z rozwojem generatywnej sztucznej inteligencji. Fałszywe teksty, podszywanie się pod domenę korporacyjną czy fabrykowanie wypowiedzi członków zarządu w formatach audio i wideo deepfake sprawiają, że kłamstwo zyskuje profesjonalny pozór wiarygodności w ułamku sekundy.
– Dziś, kiedy Europa stoi w obliczu rosnącej popularności platform społecznościowych i dynamicznego rozwoju niezależnych źródeł informacji, rządy państw członkowskich powinny zapewnić skuteczną ochronę prawdy i reputacji – mówi Robert Szustkowski, autor europejskiej inicjatywy rozszerzenia „prawa do bycia zapomnianym” na wszystkie media jako administratorów danych.
Projekt, włączony przez Komisję Europejską do analiz w kontekście reformy RODO, zakłada doprecyzowanie art. 17 unijnego rozporządzenia, stworzenie rejestru naruszeń dóbr osobistych oraz powołanie Rzecznika Praw Czytelników.
Powiązane
