Nadchodzą zmiany w systemie kaucyjnym. Radykalnie wzrosną opłaty producentów

System kaucyjny, uruchomiony 1 października 2025 roku, nakłada obowiązek zbiórki butelek PET do 3 litrów, puszek metalowych do 1 litra oraz szklanych butelek wielokrotnego użytku do 1,5 litra. W pierwszym roku funkcjonowania systemu w całym kraju powstało 65,5 tys. punktów zwrotu, do których trafiło łącznie 5 mld butelek i puszek. Operatorzy, czyli wyspecjalizowane firmy wybrane przez MKiŚ, odpowiadają za efektywność zbiórki, która zgodnie z unijnymi wymogami musi sięgnąć 77 proc., a od 2029 roku 90 proc.

W przypadku nieosiągnięcia wymaganego pułapu naliczana jest tzw. opłata produktowa. Obecnie wynosi ona 1 zł za 1 kg, ale od stycznia 2027 roku wzrośnie do 5 zł. Wysokość kaucji pozostanie przy tym niezmienna, więc klienci w sklepach nie odczują skutków tej zmiany. Najmocniej odczują to firmy, które nie przystąpiły do systemu kaucyjnego.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami opłatę produktową uiszczają po połowie producenci/importerzy napojów i operatorzy, z którymi zawarli umowy. Inaczej sytuacja wygląda jednak w przypadku firm, które nie przystąpiły do systemu. Za niespełnienie wymogu 77 proc. muszą one samodzielnie uiścić opłatę produktową ze stawką trzykrotnie wyższą niż uczestnicy systemu.

Obecnie za każdy brakujący kilogram do wymaganego poziomu zbiórki przedsiębiorcy spoza systemu płacą 3 zł. Od stycznia, gdy stawka podstawowa wzrośnie do 5 zł, będzie to aż 15 zł. Przykładowo, firma spoza systemu sprzedała w ciągu roku 200 tys. butelek PET po 20 g. To 4 tony plastiku. Zgodnie z przepisami ma obowiązek zebrać 77 proc. tej masy, czyli 3080 kg. Jeśli nie zbierze ani jednej butelki, zapłaci opłatę produktową od wszystkich brakujących 3080 kg. Za 2026 r. będzie to 9240 zł, a od 2027 r. już 46 200 zł.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska pracuje nad rozszerzeniem systemu kaucyjnego o jednorazowe butelki szklane po alkoholu o pojemności do 350 ml, czyli tzw. małpki. Według wstępnych zapowiedzi, nowe przepisy mogłyby wejść w życie w styczniu 2028 r. Decyzję oprotestowała już Polska Izba Handlu, twierdząc, że nowe obciążenia zagrożą istnieniu wielu małych sklepów.

Ułatwienia czekają natomiast kupujących. Projektowana nowelizacja ma wprowadzić minimalny, 90-dniowy termin ważności bonów wydawanych przez automaty kaucyjne. Kolejnym udogodnieniem ma być wprowadzenie opcji zwrotu kaucji bezpośrednio na kartę płatniczą. Operatorzy systemu zapowiadają, że w ciągu kilku lat pojawią się tysiące nowych automatów umożliwiających transakcje bezgotówkowe.