Co się wydarzyło 11 listopada 1918 roku? Długa droga do własnego państwa

Po trzecim rozbiorze w 1795 roku Polska utraciła niepodległy byt państwowy. Przez kolejne pokolenia Polacy walczyli o jego przywrócenie, organizowali powstania, pielęgnowali język i kulturę. Szansę na odbudowę państwa przyniosła jednak dopiero I wojna światowa.

Zaborcy znaleźli się po przeciwnych stronach frontu: Niemcy i Austro-Węgry walczyli z Rosją. Pod koniec wojny wszystkie trzy mocarstwa były osłabione. Rosję ogarnęły rewolucje i wojna domowa, Austro-Węgry się rozpadały, a Niemcy zmierzały do klęski.

Droga do niepodległości

Polacy wykorzystali sytuację, działając zarówno na polu wojskowym, jak i dyplomatycznym. Józef Piłsudski budował polskie formacje zbrojne, a Roman Dmowski i Ignacy Jan Paderewski zabiegali o poparcie zachodnich państw. W styczniu 1918 roku prezydent USA Woodrow Wilson wskazał utworzenie niepodległej Polski z dostępem do morza jako jeden z warunków przyszłego pokoju.

Odzyskiwanie niepodległości rozpoczęło się jeszcze przed powrotem Piłsudskiego do Warszawy. W różnych częściach kraju powstawały polskie ośrodki władzy, które przejmowały obowiązki od administracji zaborców i okupantów.

Kluczowe wydarzenia

Najważniejsze wydarzenia poprzedzające 11 listopada to: 7 października - Rada Regencyjna ogłosiła niepodległość Polski; 19 października - powstała Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego; 28 października - w Krakowie utworzono Polską Komisję Likwidacyjną; noc z 6 na 7 listopada - w Lublinie powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.

Józef Piłsudski przyjechał do Warszawy rano 10 listopada 1918 roku, dzień przed datą, którą dziś obchodzimy jako Święto Niepodległości. Wcześniej był więziony przez Niemców w Magdeburgu. Trafił tam po kryzysie przysięgowym z 1917 roku, gdy poparł odmowę złożenia przez legionistów przysięgi wymaganej przez państwa centralne.

11 listopada 1918

Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu władzę wojskową i naczelne dowództwo nad podległymi jej wojskami polskimi. Równocześnie na ulicach Warszawy trwało rozbrajanie niemieckich żołnierzy. Uczestniczyli w nich członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej, żołnierze, studenci i młodzież.

Tego dnia we Francji podpisano rozejm w lesie Compiègne, który wszedł w życie 11 listopada o godzinie 11 i zakończył walki na froncie zachodnim. To wydarzenie uznaje się za symboliczny koniec I wojny światowej.

Dalsze losy

Budowa wspólnych władz dopiero nabierała tempa. Po przejęciu władzy cywilnej Piłsudski kontynuował starania o utworzenie rządu. Ostatecznie 18 listopada powstał gabinet Jędrzeja Moraczewskiego, a 22 listopada dekret określił zasady sprawowania najwyższej władzy przez Piłsudskiego jako Tymczasowego Naczelnika Państwa.

Granice państwa kształtowały się jeszcze przez kilka lat. Decydowały o nich walki, powstania, plebiscyty i ustalenia dyplomatyczne. Proces ustalania i międzynarodowego uznawania granic trwał do 1923 roku.

11 listopada ustanowiono świętem państwowym dopiero w 1937 roku. W 1945 roku władze komunistyczne zniosły to święto, wprowadzając własne święto państwowe 22 lipca. Narodowe Święto Niepodległości przywrócono w 1989 roku.