Po zamachu w Krakowie głos zabrali Norwegowie. "Tego musieliśmy się nauczyć"

Po strzelaninie w Krakowie Norwegowie dzielą się bolesną lekcją z własnej przeszłości. 15 lat po zamachach Andersa Breivika dyrektorka Centrum 22 Lipca w Oslo Lena Fahre apeluje, by w pierwszych dniach odsunąć na bok politykę i skupić się na ofiarach, a nie na motywach sprawcy.

Dyrektorka Centrum 22 Lipca w Oslo wskazuje na konieczność długofalowego wsparcia psychologicznego, szybkiego zabezpieczenia relacji świadków oraz zachowania materialnych śladów zdarzenia. Ekspertka przestrzega przed uleganiem dezinformacji i politycznym sporom przed publikacją ustaleń z oficjalnych źródeł.

Doświadczenia Norwegii pokazują, że skutki podobnych wydarzeń mogą być odczuwalne przez wiele lat. - Kiedy znikną telewizyjne wozy transmisyjne (...) tragedia nie skończy się dla tych, których bezpośrednio dotknęła. W Norwegii wiemy, że nawet po 15 latach osoby, które przeżyły zamachy, oraz rodziny ofiar nadal potrzebują pomocy i opieki, nie tylko ze strony państwa, ale również od społeczeństwa, od nas wszystkich. Tego musieliśmy się nauczyć - podkreśla.

Fahre zwraca też uwagę na emocje, które po takich tragediach pojawiają się. Obok szoku i niedowierzania jest to przede wszystkim gniew. - Potrzebujemy szybkich odpowiedzi: tak nas skonstruowano. Chcemy jak najszybciej wiedzieć, co się wydarzyło, dlaczego do tego doszło i kto jest winny. Wbrew odruchom musimy odnaleźć w sobie siłę, by cierpliwość wygrała - mówi.

Ekspertka przestrzega przed przypisywaniem sprawcy motywów, zanim zostaną one ustalone. Jej zdaniem szczególnie niebezpieczne mogą okazać się plotki i niepełne informacje, które zaczynają funkcjonować jako fakty. Dlatego zachęca do korzystania z oficjalnych źródeł.

Norwegowie przekonali się o tym po zamachach z 22 lipca 2011 roku. Część zniszczonej dzielnicy rządowej Oslo została wówczas szybko uprzątnięta. Dziś Centrum 22 Lipca dysponuje ograniczoną liczbą zachowanych przedmiotów związanych z tymi wydarzeniami.

Dyrektorka zwraca też uwagę na konieczność oddzielenia pierwszej reakcji na tragedię od politycznych sporów. Przypomina, że po atakach Breivika ówczesny premier Jens Stoltenberg postawił przede wszystkim na ustabilizowanie sytuacji. Nie oznaczało to rezygnacji z późniejszych rozliczeń. W Norwegii analizowano między innymi działania policji i innych instytucji publicznych. Zdaniem Fahre podobne dyskusje są potrzebne, ale powinny opierać się na wiarygodnych informacjach, a nie emocjach.

22 lipca 2011 roku Anders Behring Breivik zdetonował bombę w dzielnicy rządowej Oslo. W eksplozji zginęło osiem osób. Następnie udał się na wyspę Utøya, gdzie zastrzelił 69 uczestników obozu młodzieżówki Partii Pracy. Łącznie zamachy pochłonęły 77 osób.

Choć od tragedii minęło 15 lat, Norwegowie nadal badają okoliczności radykalizacji sprawcy i przygotowań do ataków. Jak wskazuje Fahre, zidentyfikowano około 20 czynników, które mogły mieć znaczenie dla przebiegu tych wydarzeń.

Dyrektorka Centrum 22 Lipca obawia się, że za strzelaniną w Krakowie może stać skrajnie prawicowa motywacja. Zastrzega jednak, że na tym etapie nie należy przesądzać o przyczynach ataku. Zwraca jednocześnie uwagę na problem gloryfikowania ekstremistów w mediach społecznościowych, w tym na TikToku. Jej zdaniem samo zatrzymanie i skazanie sprawcy nie wystarcza, by przeciwdziałać podobnym wydarzeniom. Potrzebne są również edukacja, dokumentowanie historii i badanie mechanizmów radykalizacji.

Centrum 22 Lipca prowadzi takie działania w Norwegii, współpracując między innymi z instytucjami w Manchesterze i Paryżu. Po wydarzeniach w Krakowie jego pracownicy spotkali się, by przygotować się na pytania odwiedzających placówkę.

Fahre wyraziła też nadzieję, że tragedia stanie się dla polskiego społeczeństwa impulsem do solidarności i wzajemnego wsparcia. Przypomnijmy, że do ataku w Krakowie doszło w sobotę, 7 listopada, około godz. 15. Uzbrojony mężczyzna wjechał samochodem na Rynek Główny od strony ul. Sławkowskiej i zaczął strzelać do przechodniów. Następnie uciekał ulicami miasta, ostrzeliwując po drodze również tramwaj linii nr 1. Został zatrzymany po wymianie ognia z policjantami w rejonie skrzyżowania ulic Stradomskiej i Dietla.

W zamachu zginęło sześć osób, w tym cztery kobiety i dwóch mężczyzn. Kolejnych 16 osób zostało rannych, wśród nich dwóch policjantów. Obaj funkcjonariusze przeszli operacje i zostali wybudzeni ze śpiączki, jednak ich stan nadal jest ciężki.

Sprawcą ataku jest 24-letni Michał O. z Ostrowca Świętokrzyskiego. Mężczyzna został postrzelony podczas zatrzymania i trafił do szpitala w stanie krytycznym. Jak poinformowała w poniedziałek rano policja, zamachowiec zmarł. W jego domu rodzinnym śledczy znaleźli ciała trzech osób z ranami postrzałowymi. Jak ustaliła prokuratura, byli to rodzice i siostra 24-latka. Odkryto również dwa zastrzelone koty.