Polskie miasta w europejskiej czołówce czystości. Ale kosztuje to coraz więcej
Polskie samorządy przeznaczają łącznie aż 7,5 mld zł rocznie na utrzymanie porządku, miejską zieleń oraz oświetlenie, co w 2025 r. stanowiło ponad dwa razy wyższe nakłady niż dekadę wcześniej.
Polskie miasta uchodzą za wyjątkowo czyste i zadbane, co potwierdzają międzynarodowe rankingi. Białystok znalazł się w europejskiej czołówce, a Kraków i Warszawa w pierwszej piątce światowego zestawienia. Taki wizerunek ma jednak bardzo konkretną cenę.
Analiza wydatków samorządów pokazuje, że koszty utrzymania czystej przestrzeni publicznej drastycznie wzrosły. W 2025 r. samorządy przeznaczyły na sprzątanie ulic, miejską zieleń oraz oświetlenie łącznie aż 7,5 mld zł.
Największą pozycją w budżetach miast jest oświetlenie. Rachunki za energię elektryczną zużywaną przez latarnie, a także ich konserwację i naprawy, pochłaniają ponad 3,9 mld zł rocznie.
Sporo kosztuje również codzienne sprzątanie: zamiatanie ulic i chodników, usuwanie śmieci oraz odśnieżanie dróg w zimie. Na te cele samorządy przeznaczyły 1,8 mld zł.
Z kolei na utrzymanie miejskiej zieleni – koszenie trawników, pielęgnację drzew i krzewów, porządkowanie parków czy nowe nasadzenia – samorządy przeznaczyły 1,7 mld zł.
Kto wydaje najwięcej
W ujęciu nominalnym największe koszty ponoszą oczywiście największe metropolie. W minionym roku wydatki Warszawy wyniosły ok. 330 mln zł łącznie w trzech omawianych obszarach.
W ujęciu nominalnym kolejne miasta to We Wrocławiu – 295 mln zł, Łodzi – 264 mln zł, a Krakowie – 239 mln zł. Łącznie miasta na prawach powiatu przeznaczyły na porządek, zieleń i oświetlenie niemal 3 mld zł.
Zupełnie inaczej wygląda zestawienie, gdy uwzględni się liczbę mieszkańców. Średnia analizowanych wydatków per capita to 242 zł, a absolutnym liderem okazuje się Sopot, który wydaje aż 730 zł na osobę.
Wysokie nakłady odnotowano również w Dąbrowie Górniczej (538 zł), Świnoujściu (449 zł), Wrocławiu (439 zł) czy Łodzi (412 zł). W przypadku Sopotu czy Świnoujścia takie wyniki nie dziwią, to turystyczne miejscowości, zadbana przestrzeń to konieczność.
Dynamika zmian w poszczególnych miastach też jest bardzo różna. W latach 2015–2025 wydatki Gdańska zwiększyły się aż o 203 proc., Bielska-Białej o 194 proc., a Chorzowa o 192 proc. Są też jednak wyjątki, gdzie nakłady spadły, ale średnio są dwa razy wyższe niż dekadę temu.
Drożyzna uderza w lokalne budżety
Skąd tak duży wzrost wydatków? Po pierwsze, rosną ceny towarów i usług. W ostatnich 10 latach skumulowana inflacja wyniosła 57 proc. i zdrożało w zasadzie wszystko, w tym przede wszystkim energia elektryczna, paliwa, sprzęt komunalny, materiały itp.
Skalę zmian dobrze pokazuje przykład Zielonej Góry: w 2015 r. miasto płaciło za energię około 270 zł brutto za megawatogodzinę, a dziesięć lat później już około 570 zł.
Samo utrzymanie i konserwacja oświetlenia kosztuje miasto blisko 550 tys. zł miesięcznie.
Do tego dochodzą inwestycje w bezpieczeństwo: doświetlenie jednego przejścia dla pieszych kosztuje 32,6 tys. zł, a w latach 2025 i 2026 realizujemy 56 takich projektów.
Poza drożyzną, wszystkiego jest po prostu coraz więcej. Każdy nowy kilometr drogi, chodnika czy drogi rowerowej, a także powstawanie nowych terenów zielonych, automatycznie zwiększają powierzchnię do codziennej pielęgnacji i utrzymania.
W mieście systematycznie przybywa nowej infrastruktury.
Więcej jest również samych odpadów. W Toruniu ich masa wzrosła w ciągu dekady z 55 tys. do 68 tys. ton, czyli o 24 proc.
Zmienił się też standard usług: dziś trzeba nie tylko odbierać śmieci, ale zapewnić selektywną zbiórkę pięciu frakcji, rozwijać punkty ich odbioru i modernizować instalacje komunalne.
Zmiany klimatu dokładają samorządom pracy
Samorządy muszą również modernizować istniejącą infrastrukturę, dostosowywać ją do zmieniających się potrzeb mieszkańców oraz spełniać coraz wyższe wymagania środowiskowe.
Zieleń to nie tylko estetyczny wygląd ulic i osiedli, ale przede wszystkim poprawa jakości powietrza, zmniejszenie niebezpieczeństwa podtopień poprzez zatrzymanie wód opadowych, większa bioróżnorodność ekosystemu i odporność na zmiany środowiskowe.
Zieleń to nie tylko estetyczny wygląd ulic i osiedli, ale przede wszystkim poprawa jakości powietrza, zmniejszenie niebezpieczeństwa podtopień poprzez zatrzymanie wód opadowych, większa bioróżnorodność ekosystemu i odporność na zmiany środowiskowe.
Bardziej zielone miasta zapewniają lepszą retencję wody, dają więcej ochłady w upalne dni. Z drugiej strony to także więcej pracy – podlewania latem, sprzątania po wichurach, doboru roślin odporniejszych na suszę i wysokie temperatury.
Okazuje się też, że przykładowo modny ekotrend miejskich łąk kwiatowych niesie niespodziewanie wyższe koszty koszenia niż przy tradycyjnych trawnikach – kosić można rzadziej, ale wymaga to cięższego sprzętu.
Zadbane miasto to już nie luksus
Czy w czasach napiętych finansów publicznych samorządy mogą sobie pozwolić na wydawanie miliardów na czyste ulice, kwiaty na rabatach i oświetlone parki? Może lepiej byłoby przeznaczyć te pieniądze na inwestycje w edukację czy zdrowie?
Samorządowcy przekonują jednak, że to wcale nie żaden luksus, tylko podstawowa potrzeba mieszkańców.
Przestrzeń publiczna to wizytówka i „salon” miasta. Wpływa bezpośrednio na ruch turystyczny, przyciąganie inwestorów, a przede wszystkim – na zadowolenie mieszkańców z jakości usług publicznych.
Inna sprawa, że akurat ten obszar działań miejskich służb to klasyczny przykład „niewidzialnej infrastruktury”. Mieszkańcy zauważają to dopiero wtedy, gdy pojawi się problem, taki jak choćby przepełnione kosze na śmieci, niedziałająca latarnia, czy chaszcze w parku.
To pokazuje, że przestrzeń publiczna jest dla nich ważna i coraz częściej traktowana jako wspólna wartość.
Coraz częściej spotykamy się z pozytywnymi reakcjami na nowe nasadzenia, rewitalizowane tereny zielone czy tworzenie kolejnych miejsc odpoczynku. Mieszkańcy zwracają również uwagę na jakość otoczenia i aktywnie zgłaszają swoje potrzeby.
Powiązane
