Chatbot AI zastępujący artykuł może oznaczać licencje
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) rozpatruje pierwszy w historii przypadek dotyczący sztucznej inteligencji i prawa autorskiego, co może zdefiniować przyszłość relacji między gigantami technologicznymi a wydawcami prasowymi.
Spór dotyczy odpowiedzi Google Gemini na pytanie użytkownika o umieszczenie delfinów w akwarium nad Balatonem. Węgierski portal Like Company zarzucił Google, że odpowiedź zawierała obszerne streszczenie i fragmenty jego publikacji, co według spółki zastępowało lekturę artykułu i pozbawiało wydawcę przychodów z reklam.
Like Company pozwał Google Ireland przed węgierskim sądem, domagając się ochrony praw do artykułów, które według zarzutów zostały wykorzystane do szkolenia modeli językowych Gemini oraz udostępniane użytkownikom bez zgody od 13 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Prawo wydawcy prasowego nie chroni samych faktów przedstawionych w publikacjach prasowych, lecz jedynie konkretną formę wyrazu tych publikacji.
TSUE nie przesądził o winie, pozostawiając ostateczną ocenę węgierskiemu sądowi. Rzecznik generalny ocenił, że pytania o trening modeli są hipotetyczne, ponieważ nie ma dowodów na wykorzystanie artykułów Like Company do szkolenia LLM Gemini.
Sąd węgierski skierował do TSUE cztery pytania prejudycjalne, ale rzecznik zaproponował uznać za niedopuszczalne dwa z nich dotyczące szkolenia modeli. Zdaniem rzecznika szkolenie LLM nie stanowi „korzystania w Internecie” z publikacji prasowych.
Wyzwania dla AI i wydawców
Rzecznik zaznaczył, że wykorzystanie utworów chronionych prawem autorskim w celu szkolenia LLM jest zazwyczaj dozwolone na mocy wyjątku dotyczącego eksploracji tekstów i danych (TDM) z dyrektywy DSM z 2019 r.
Ważniejszym problemem okazało się wykorzystanie artykułów w czasie rzeczywistym, gdy chatbot pobiera je z sieci i udostępnia użytkownikom. Rzecznik uznał, że technologia RAG (Retrieval-Augmented Generation) może w określonych okolicznościach naruszać prawa wydawcy.
– Po pierwsze, czy wspomniany chatbot uzyskał dostęp do przedmiotowej publikacji prasowej w sposób niezgodny z prawem, w szczególności przez obejście skutecznych środków technicznych (takich jak paywall) mających na celu ograniczenie dostępu do tej publikacji lub jej automatycznego pobierania ze stron internetowych (web scraping); po drugie, czy odpowiedź udzielona użytkownikowi ogranicza się do przekazania faktów zawartych w oryginalnej publikacji, czy też przeciwnie, ponownie wykorzystuje formę wyrazu tej publikacji w rozpoznawalny sposób, w takim stopniu, że użytkownik, czytając tę odpowiedź, jest całkowicie zwolniony z konieczności uzyskania dostępu do oryginalnej publikacji – wyjaśnił Szpunar.
Rzecznik trafnie dostrzegł „pułapkę SEO” – wydawcy nie blokują botów AI, bo ten sam robot odpowiada za pokazywanie strony w tradycyjnej wyszukiwarce i zablokowanie groziłoby spadkiem widoczności i utratą ruchu, co czyni brak blokady przymusem biznesowym, a nie dobrowolnym przyzwoleniem.
Granica między streszczeniem a naruszeniem
Rzecznik zdefiniował granicę między dozwolonym streszczeniem a naruszeniem praw autorskich. Prawo chroni unikatowe sformułowania i styl dziennikarza, a nie same fakty. Chatbot może swobodnie zreferować wydarzenie własnymi słowami.
Naruszenie praw wydawcy zachodzi dopiero wtedy, gdy odpowiedź AI kopiuje styl i układ tekstu tak blisko, że staje się jego zamiennikiem, pozwalającym czytelnikowi zrezygnować z wejścia na portal źródłowego.
– Rzecznik sam przyznaje, że istnieje strefa pośrednia, wymagająca oceny w każdej sprawie. Nie stanowi zwielokrotnienia artykułu odpowiedź, która krótko relacjonuje fakty w odmiennym ujęciu albo porządkuje informacje zebrane z wielu źródeł. Naruszenie może natomiast nastąpić, gdy odpowiedź zachowuje układ, strukturę i sformułowania artykułu w takim stopniu, że czytelnik może całkowicie zrezygnować z lektury oryginału, i to mimo pewnego przeformułowania tekstu – tłumaczy ekspertka Monika Witkowska.
Rzecznik zaproponował ułatwienie w wykazaniu samego korzystania z treści: jeżeli chatbot miał do niej dostęp, a odpowiedzi są do niej zbliżone lub do niego odsyłają, korzystanie można domniemywać.
Przyszłość relacji między AI a wydawcami
Opinia rzecznika próbuje pogodzić ochronę praw wydawców z interesami dostawców AI. Zdaniem radcy prawnego dr Zbigniewa Okonia nie można zbudować barier uniemożliwiających tworzenie rozwiązań sztucznej inteligencji w Unii Europejskiej, a terytorialność prawa autorskiego wymaga zachowania właściwej równowagi.
Ekspertka Natalia Lener-Bobek oceniła, że ta sprawa jest przełomowym punktem odniesienia dla relacji między rozwojem AI a prawami wydawców. Twórcy AI wygrywają przy budowaniu modeli, ale wydawcy zyskują przewagę przy ich komercyjnym wdrażaniu.
Najskuteczniejszą obroną dla wydawców pozostają płatne paywalle i inne zabezpieczenia techniczne, których przełamanie przez AI jest bezprawne. Opinia nie zamyka rynku dostawcom AI, ale sprzyja zawieraniu licencji z wydawcami, co uważa za najrozsądniejszy kierunek.
Rozstrzygnięcie sprawy nastąpi prawdopodobnie w 2027 roku. W razie przyjęcia stanowiska rzecznika, ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych pozwoli wydawcom skorzystać z mediacji przed prezesem UKE i jego orzeczenia o wysokości wynagrodzenia.
Powiązane
