Pogrzeby państwowe bez zasad. KPRM wytknęła błędy Ministerstwu Kultury
KPRM wykazała nieprawidłowości w finansowaniu pogrzebów państwowych przez MKiDN, które odbywały się na nieformalnych zasadach i przekraczały ustalone limity wydatków.
Pogrzeb legendy kina i teatru Jana Frycza odbył się 7 września 2026 r. na Powązkach Wojskowych w Warszawie. Ceremonia miała charakter świecki i państwowy, co oznaczało, że współorganizatorem był MKiDN. Choć to jeden z ostatnich takich wydarzeń, jego organizacja nie była zgodna z zasadami przejrzystości.
KPRM przeprowadziła kontrolę w MKiDN obejmującą okres od stycznia 2023 r. do marca 2026 r. Skupiła się ona na pochówkach osób zasłużonych dla kultury, współfinansowanych przez resort. Wyniki badania ujawniły, że ministerstwo uczestniczyło w 49 pogrzebach, wydając na nie łącznie 1,2 mln zł.
W praktyce polegało to na tym, że po uzyskaniu zgody na pogrzeb państwowy ministerstwo zwracało koszty poniesione przez osoby lub instytucje. Refundowano nie tylko ceremonię, ale także np. nagrobki, wieńce czy nekrologi. Jak stwierdziła KPRM, stosowane rozwiązania nie zapewniały wystarczającego poziomu przejrzystości i kontroli.
Głównym zarzutem kontrolerów było to, że do zakończenia kontroli ministerstwo nie zakończyło prac nad regulaminem dotyczącym pogrzebów państwowych. Ich refundacja odbywała się według nieformalnych zasad. Choć ustalono nieformalnie maksymalną kwotę wydatków na poziomie 30 tys. zł, nie przestrzegano jej ściśle.
W jednym z analizowanych przypadków zrefundowana kwota wyniosła nawet 50 tys. zł. Tyle kosztował najdroższy pogrzeb opłacony przez MKiDN w 2025 r. Z dokumentów nie wynika, którego konkretnie zmarłego dotyczył. Wiadomo tylko, że tak wysoka kwota wiązała się ze skomplikowaną formą nagrobka i umiejscowieniem go w krypcie kościoła.
Przekraczanie limitu wydatków to jednak niejedyny zarzut KPRM. Jak piszą kontrolerzy, w ministerstwie zasady analizy wydatków związanych z refundacją nie zostały w żaden sposób unormowane. W efekcie MKiDN opłacało faktury wystawione przez domy pogrzebowe na bliżej nieokreślone „usługi pogrzebowe”.
Ministerstwo niezbyt restrykcyjnie wymagało od osób ponoszących koszty dokumentów dotyczących refundacji. W przypadku kilku pogrzebów MKiDN nie otrzymało np. pisemnego oświadczenia o tym, że pogrzeb nie został sfinansowany z zasiłku pogrzebowego przyznawanego przez ZUS.
„Stosowane w ministerstwie nieformalne rozwiązania (...) nie zapewniały wystarczającego poziomu przejrzystości, kontroli oraz rozliczalności wydatków ponoszonych na organizację pogrzebów państwowych”
Wiceszef KPRM Grzegorz Karpiński napisał do szefowej MKiDN Marty Cienkowskiej, zalecając uregulowanie zasad organizacji i finansowania pogrzebów w sposób zapewniający przejrzystość. Zalecił, by nowe regulacje wewnętrzne określały m.in. kryteria uznania osoby za zasłużoną, procedurę składania wniosków oraz zasady finansowania.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zrealizowało wszystkie zalecenia pokontrolne. Wprowadzono Zarządzenie nr 8/2026 Dyrektora Generalnego z 8 września 2026 r. w sprawie trybu i zasad organizacji oraz finansowania pogrzebów państwowych. Oznacza to, że pochówek Jana Frycza był prawdopodobnie ostatnim zorganizowanym według nieformalnych zasad.
Nowa instrukcja MKiDN jest w zasadzie usankcjonowaniem nieformalnych zasad, obowiązujących w resorcie od lat. Zgodnie z nią, pogrzeb osób zasłużonych może być zorganizowany z inicjatywy własnej ministra lub na wniosek rodziny zmarłego, organu administracji państwowej, podmiotów prowadzących statutową działalność kulturalną, dyrektorów instytucji kultury oraz rektorów szkół wyższych.
Wniosek musi być zaakceptowany przez MKiDN i KPRM. Przed uroczystością biuro ministra przygotowuje scenariusz, ustala listę uczestników, kolejność przemówień i zamawia kwiaty. Uzgadnia z zakładem pogrzebowym i rodziną, jakie odznaczenia zostaną wystawione przed trumną/urną.
W pogrzebie państwowym uczestniczy minister, wyznaczony przez niego członek kierownictwa ministerstwa lub przedstawiciel właściwego departamentu merytorycznego. Po uroczystościach biuro uruchamia procedurę pokrycia kosztów w formie refundacji. Jej maksymalna kwota wynosi 30 tys. zł i może być zwiększona ze względu na „nietypowy ceremoniał, specyfikę miejsca pochówku lub trudną sytuację materialną”.
Załącznikiem do instrukcji jest wzór wniosku ułatwiający uzyskanie refundacji kosztów pogrzebu. Dzięki nowym przepisom MKiDN zobowiązało się do jasnego zdefiniowania katalogu przesłanek uzasadniających zwiększenie refundacji, co ma zapobiec sytuacjom, w których koszty przekraczają ustalone limity.
Powiązane
