Cenniki z cmentarzy trafiały do sądów. Rząd szykuje zasadnicze zmiany

Projekt nowelizacji ma zlikwidować spory sądowe dotyczące opłat cmentarnych i nadać gminom jednoznaczne kompetencje do ustalania stawek. Zmiana ma zabezpieczyć finansowanie cmentarzy i realizować zalecenia NIK. Projekt trafi do Sejmu.

Rządowe zmiany mają wyeliminować chaos w cennikach, który narastał od dwóch lat. Sądy administracyjne coraz częściej stwierdzały nieważność uchwał rad gmin zatwierdzających cenniki, ponieważ obecne prawo nie daje jasnej podstawy do pobierania opłat.

Według sądów ustawa o cmentarzach z 1959 r. w sposób zamknięty określa, za co można pobierać pieniądze. Dopuszczalne są tylko dwie opłaty: za pochowanie zwłok oraz za przedłużenie prawa do grobu na kolejne 20 lat.

Poza katalogiem znalazły się m.in. opłaty za pogłębienie grobu, ekshumację, wjazd karawanu czy firmy kamieniarskiej na teren cmentarza oraz za utrzymanie infrastruktury cmentarnej.

Efektem były masowe stwierdzenia nieważności uchwał rad gmin. Organizacje samorządowe alarmowały, że oznacza to niepewność prawną dla zarządców cmentarzy komunalnych i spadek wpływów na ich utrzymanie, choć koszty stale rosną.

Zdaniem autorów projektu obecny stan przerzuca ciężar finansowania cmentarzy na wąską grupę osób korzystających z grobów ziemnych. Narusza to konstytucyjne zasady sprawiedliwości społecznej i równości wobec prawa.

Zmiana ma realizować zalecenia Najwyższej Izby Kontroli. Już w 2016 r. NIK postulowała, by katalog opłat cmentarnych uregulować w ustawie, oddzielić usługi cmentarne od pogrzebowych i dać gminom jednoznaczne kompetencje do ustalania stawek.

Nowy przepis ma wprost przesądzić, że za korzystanie z cmentarzy oraz obiektów i urządzeń użyteczności publicznej na ich terenie pobiera się opłaty. Zasady ustalania opłat na cmentarzach komunalnych mają wynikać z art. 4 ustawy o gospodarce komunalnej z 1996 r.

Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych rozróżnia cmentarze komunalne, zakładane i utrzymywane przez gminy, oraz cmentarze wyznaniowe, którymi zarządzają kościoły i związki wyznaniowe. Na cmentarzu parafialnym cennik ustala zarządca, czyli w praktyce proboszcz.

Spór, który toczy się wokół cmentarzy komunalnych, nie przenosi się więc na parafie: sądy administracyjne nie kontrolują parafialnych cenników, a ewentualne konflikty rozstrzygają sądy powszechne.

Katalog opłat na cmentarzach parafialnych bywa szerszy niż na komunalnych. Najczęściej spotykane pozycje to: opłata za miejsce pod grób lub jego rezerwację, opłata za przedłużenie prawa do grobu, zwykle na 20 lat, roczna opłata cmentarna na utrzymanie porządku, wywóz śmieci, wodę i oświetlenie, opłata za wjazd na cmentarz zakładu pogrzebowego lub kamieniarskiego, ustawienie nagrobka czy korzystanie z kaplicy.

Wysokość stawek zależy wyłącznie od decyzji parafii, dlatego różnice między sąsiednimi miejscowościami mogą być znaczne. Opłaty cmentarne to przy tym coś innego niż ofiara za ceremonię pogrzebową, którą rodzina przekazuje parafii odrębnie.

Swoboda parafii ma jednak granice. Jeżeli w gminie nie ma cmentarza komunalnego, zarząd cmentarza wyznaniowego ma obowiązek pochować również osobę innego wyznania lub niewierzącą. Musi to zrobić na tych samych zasadach, także finansowych, jakie stosuje wobec swoich wiernych.

Po rozpatrzeniu przez Stały Komitet projekt trafi na posiedzenie Rady Ministrów, a następnie do Sejmu.