Rządzący nie ugaszą sporu o TK? Rosati: Nie doceniają trwałości problemu

Prezes Naczelnej Rady Adwokackiej Przemysław Rosati ocenia, że władze nie doceniają skali i trwałości kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego, wskazując na wieloletnie zaległości w orzecznictwie.

W wywiadzie dla Interia Rosati stwierdził, że nie widzi powodów do ogłaszania zwycięstwa przez którąkolwiek ze stron sporu, podczas gdy obywatele ponoszą konsekwencje tego konfliktu od lat.

Adwokat zwrócił uwagę, że człowiek kwestionujący konstytucyjność przepisu potrzebuje niezależnego rozstrzygnięcia, na które nie będzie czekał latami i którego skuteczność nie będzie przedmiotem kolejnego sporu.

Rosati ocenił, że rządzący są zbytnimi optymistami, gdyż zmiana sytuacji w budynku TK nie rozstrzyga wątpliwości prawnych i nie odbudowuje automatycznie zdolności instytucji do wykonywania zadań.

Adwokat zwrócił też uwagę na niebezpieczeństwo stosowania instrumentów prawnych, które w przyszłości mogą zostać wykorzystane jeszcze szerzej i bardziej bezwzględnie przez kolejne władze.

Paraliż w orzecznictwie

Według Rosatiego, sędziowie wybrani prawidłowo przez Sejm mają prawo i obowiązek orzekać, a nie można im blokować orzekania ze względu na to, która większość parlamentarna ich wybrała.

Jeżeli jednak sędziowie odmawiają udziału w składach orzekających, może to doprowadzić do paraliżu w rozpoznawaniu spraw, w tym zaległych, których liczba sięga 1200 spraw.

Adwokat przytoczył dane o tym, że część spraw oczekuje na rozstrzygnięcie nawet 12-13 lat, co dla obywatela oznacza, że ochrona konstytucyjna może przyjść za późno, by realnie mu pomóc.

Rosati zaznaczył, że od strony proceduralnej rozpoznanie tych spraw wymaga wylosowania składów orzekających, a samo ogłoszenie przyspieszenia nie wystarczy, jeśli nie zostaną podjęte odpowiednie kroki.

Wskazał też, że ryzyko dalszego blokowania prac jest realne, a deklaracje o szybkim rozpatrywaniu zaległości mogą bardzo szybko zderzyć się z rzeczywistością proceduralną i wynikiem losowania składów.

Wątpliwości prawne i polityka

Adwokat zwrócił uwagę na wątpliwości co do podstaw prawnych zarządzenia o przerwie w wykonywaniu obowiązków przez dwóch sędziów, które będą ciążyć na podejmowanych czynnościach.

Rosati stwierdził, że podstawą obliczenia kworum na Zgromadzeniu Ogólnym powinna być pełna, konstytucyjna liczba 15 sędziów, a odsunięcie sędziego od wykonywania obowiązków nie powinno zmniejszać podstawy obliczeń.

Zdaniem adwokata, nie można podważać prawidłowo wybranych sędziów wyłącznie dlatego, że nie akceptuje ich prezydent, który nie ma prawa do selekcji sędziów wybranych przez Sejm.

Podkreślił, że Bogdan Święczkowski jest formalnie sędzią TK i został wskazany przez prezydenta jako prezes, nawet przy założeniu skuteczności zarządzenia o przerwie w czynnościach.

Rosati ocenił zdecydowanie negatywnie działalność Święczkowskiego, uważając, że przyczyniała się do pogłębiania kryzysu i utraty autorytetu Trybunału, jednak przestrzeganie prawa nie może zależeć od oceny osoby.

Reset i zmiany ustrojowe

W warunkach głębokiej polaryzacji politycznej przeprowadzenie resetu Trybunału jest niezwykle trudne, jednak adwokat wskazał trzy kierunki działania, w tym zakończenie kwestionowania prawidłowo wybranych sędziów.

Wskazał na potrzebę przygotowania zmiany konstytucji RP, w tym wprowadzenia trwałych bezpieczników ustrojowych wymagających większości kwalifikowanej np. 3/5 przy wyborze sędziów.

Rosati zwrócił uwagę, że powiększenie składu z 15 do 21 sędziów dla usprawnienia prac oraz jednorazowe przeniesienie obecnych sędziów w stan spoczynku w celu nowego otwarcia to propozycje, które mogą pomóc w odbudowie instytucji.

Adwokat ocenił propozycję zmiany konstytucji przedstawioną przez wicepremiera Władysława Kosiniaka-Kamysza jako punkt wyjścia do debaty nad sposobami wyjścia z kryzysu, otwierając przestrzeń do poważnej rozmowy.

Podkreślił, że podział na „naszych” i „waszych” sędziów niszczy sens Trybunału, który musi być instytucją w pełni autonomiczną i niezależną od władzy wykonawczej i ustawodawczej.