"Polski scenariusz nie jest wykluczony". Niemcy boją się o swój Trybunał
Niemieccy politycy wzmocnili ochronę Federalnego Trybunału Konstytucyjnego w obliczu rosnącego poparcia dla AfD oraz kryzysów praworządności w Polsce i na Węgrzech.
Przez dziesięciolecia Federalny Trybunał Konstytucyjny (Bundesverfassungsgericht) z siedzibą w Karlsruhe budował wizerunek instytucji skutecznie stojącej na straży niemieckiej konstytucji. Silnej, sprawnej i niezależnej od polityków. Zarówno tych z Berlina, jak i tych z Brukseli. Jednak wzrost poparcia dla Alternatywy dla Niemiec (AfD) i próby podważania niezależności sądów najwyższych w innych krajach stały się dla niemieckich polityków sygnałem alarmowym.
Rosnące poparcie wyborców dla AfD mimo postępującej radykalizacji tej partii wyraźnie pokazało, że scenariusze podobne do tych, które rozegrały się w Polsce, nie są również w Niemczech całkowicie wykluczone
Zmiany w prawie
W grudniu 2024 r. niemiecki parlament przyjął nowelizację ustawy o Federalnym Trybunale Konstytucyjnym, która wpisała strukturalne zasady funkcjonowania izby do konstytucji Niemiec. Znalazły się w niej zapisy ustalające liczbę sędziów (16), długość ich kadencji (12 lat), maksymalny wiek (68 lat) oraz podział Trybunału na dwa senaty liczące po ośmiu sędziów.
Wszystko po to, by zagwarantować, że zdolność Trybunału do działania nie zostanie zagrożona, jego wewnętrzne procedury pozostaną autonomiczne, a wpływ polityków pozostanie zminimalizowany. Ochroną konstytucyjną nie został natomiast objęty wymóg uzyskania w Bundestagu lub Bundesracie większości dwóch trzecich głosów przy wyborze sędziego.
W przeszłości to zabezpieczenie sprawiało, że do Trybunału nie trafiały osoby reprezentujące skrajne stanowiska - mówi Stefan Martini, badacz prawa publicznego z Uniwersytetu w Kilonii. - Dzięki temu możliwe było wyłonienie osobowości zdolnych do budowania zaufania społecznego oraz zaufania ze strony pozostałych organów konstytucyjnych.
Sądy celem autokratów
Nowelizacja ustawy była jedną z ostatnich spraw, w których udało się porozumieć rozpadającej się koalicji kanclerza Olafa Scholza przed przedterminowymi wyborami do Bundestagu w lutym 2025 r. Zmianę ustawy poparli również opozycyjni wówczas chadecy z CDU/CSU. Przeciw była jedynie AfD.
Patrząc na inne kraje, widzimy, że gdy autokraci dochodzą do władzy, niemal zawsze w pierwszej kolejności atakują sprawność i niezależność sądownictwa. Podkopują państwo prawa, a sądy konstytucyjne są często ich pierwszym celem - mówiła w grudniu 2024 r. ówczesna minister spraw wewnętrznych Nancy Faeser podczas debaty nad ustawą w Bundestagu.
Dylemat z AfD
Niemcy stoją obecnie przed dylematem, czy w imię pluralizmu Bundestag powinien dopuszczać do Trybunału kandydatów nominowanych przez AfD. Czy w tym przypadku również powinna obowiązywać tzw. zapora ogniowa wobec partii klasyfikowanej przez kontrwywiad jako częściowo skrajnie prawicowej i wrogie konstytucji?
W wydanej pod koniec października książce „Czy Federalny Trybunał Konstytucyjny potrzebuje (więcej) reform?” Gertrude Lübbe-Wolff pisze, że przy obecnym układzie sił partie opozycyjne powinny zachować możliwość zgłaszania kandydatów do Trybunału, ponieważ procedura wyboru i tak pozwala skutecznie zweryfikować, czy dana osoba szanuje porządek konstytucyjny.
Nie uważałabym za problem, gdyby jeden czy drugi sędzia Federalnego Trybunału Konstytucyjnego został zaproponowany przez AfD. Oczywiście musiałyby to być osoby stojące obiema nogami na gruncie konstytucji - oceniła Lübbe-Wolff.
Tymczasem zaufanie do Trybunału spadło z 81 proc. w 2021 roku do 66 proc. obecnie, co analitycy częściowo wiążą z orzeczeniami wydanymi w czasie trwania pandemii. W badaniu Instytutu YouGov na początku października zaufanie deklarowało około dwóch trzecich Niemców.
Powiązane
