Wykopaliska w Sudanie. Jest przełomowe odkrycie polskich badaczy

Polsko-sudańska ekspedycja archeologiczna odsłoniła w Sudanie monumentalną klatkę schodową prowadzącą do Wielkiego Kościoła Jezusa oraz oryginalną posadzkę świątyni, której wymiary wskazują na wyjątkową skalę średniowiecznej budowli w Afryce.

Stara Dongola była dawną stolicą chrześcijańskiego królestwa Makurii. Badania tego ważnego stanowiska prowadzi ekspedycja Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Artura Obłuskiego.

Wielki Kościół Jezusa ma 47 m szerokości i ok. 57 m długości. Archeolodzy szacują jego wysokość na ok. 21 m.

Przy świątyni odkryto kolejny kościół z fragmentami malowideł. W zasypie mniejszej budowli znaleziono greckie fragmenty biblijnych pieśni.

Badacze natrafili na budowlę po raz pierwszy w 2021 r. Podczas najnowszego sezonu odsłonili schody prowadzące do wnętrza świątyni oraz przypory wzmacniające jej apsydę.

Po raz pierwszy dotarli też do poziomu pierwotnej posadzki, choć na razie udało się to tylko w obrębie klatki schodowej.

Nowe wymiary i znaczenie

Kierownik ekspedycji podał wstępne wymiary świątyni. - W kolejnym sezonie chcielibyśmy rozwiązać ostatecznie zagadkę wielkości kościoła. Obecnie wiemy, że miał on 47 metrów szerokości i około 57 metrów długości, wysokość na razie ostrożnie szacujemy na 21 metrów. To jest budynek większy niż Biały Dom w Waszyngtonie. A my mamy w planach, żeby go odkopać - zapowiadał.

Prof. Obłuski porównał znaczenie odkrywanej budowli do świątyń, które wyznaczały kierunki rozwoju architektury. Zdaniem naukowca takie obiekty wpływały zarówno na planowanie przestrzeni, jak i na rozwiązania konstrukcyjne.

Odkrycie może zmienić dotychczasowe ustalenia dotyczące funkcji kościoła. - Będziemy chyba musieli zrewidować nasze poglądy na rolę tej budowli - przewidywał prof. Obłuski.

Dotychczas za katedrę Starej Dongoli uznawano kościół znajdujący się poza murami miasta. Nowe dane sugerują, że Wielki Kościół Jezusa mógł odgrywać znacznie ważniejszą rolę. Archeolodzy zbadali jednak dotąd tylko niewielką część kompleksu.

Malowidła i teksty

W budynku przylegającym do Wielkiego Kościoła Jezusa archeolodzy odkryli kolejną świątynię. Znajdowała się ona na piętrze dobudowanej konstrukcji. Mury zachowały się do wysokości ok. 1 m, ale wśród pozostałości znaleziono ślady dekoracji malarskiej.

Malowidła znaleziono również w samym Wielkim Kościołu Jezusa. W zasypie mniejszej świątyni ekspedycja natrafiła natomiast na fragmenty tynku z greckimi napisami.

Dr Agata Deptuła z CAŚ UW, epigrafika ekspedycji, rozpoznała w nich fragmenty biblijnych kantyków, czyli modlitewnych pieśni dołączanych do psałterza. Dodała, że w Starej Dongoli wcześniej znano przede wszystkim teksty psalmów, dlatego odkrycie biblijnych ód jest nowością.

Prace i fundusze

Przed rozpoczęciem wykopalisk ekspedycja przeprowadziła prace zabezpieczające wspólnie z Wydziałem Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej. Były one potrzebne po powodzi z jesieni 2024 r., która uszkodziła część dachów chroniących zabytki w Starej Dongoli.

Na jesieni 2024 r. Stara Dongola ucierpiała w wyniku największej powodzi od 1988 r., która uszkodziła również część dachów chroniących zabytki - powiedział prof. Obłuski.

W ramach działań na stanowisku zrealizowano także projekt instalacji fotowoltaicznej. Finansowanie pochodziło z programu Polska Pomoc Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.

Instalacja ma dostarczać energię m.in. do silników pomp, które doprowadzają wodę z Nilu do domów ok. 10 tys. mieszkańców oraz wspierają nawadnianie pól.

Wykopaliska Wielkiego Kościoła Jezusa umożliwił grant Narodowego Centrum Nauki.