Wojsko łata luki po instytucjach cywilnych. Były dowódca operacyjny: to wygodne narzędzie i bywa nadużywane

Siły zbrojne wielokrotnie wspierały inne instytucje albo przejmowały część ich zadań, co miało miejsce kosztem czasu i pieniędzy, ale dawało unikatową możliwość szkolenia i działania poniżej progu wojny.

Dobrym przykładem jest pandemia COVID-19, podczas której żołnierzy masowo skierowano do pomocy Straży Granicznej i policji w sytuacji, która nie oznaczała zagrożenia suwerenności ani naruszenia terytorium Polski.

Podobnie jest z długotrwałym wsparciem Straży Granicznej w kryzysie migracyjnym na granicy z Białorusią, gdzie budowano zapory, co w języku wojskowym można by częściowo nazwać węzłami zapór i niszczeń.

W czasie pokoju obowiązuje prawo czasu pokoju, a wojsko musi realizować zadania, do których nie zawsze się przygotowywało, co prowadzi do tendencji do sięgania po zorganizowaną siłę opartą na porządku i rozkazie.

Gen. Tomasz Piotrowski zauważa, że wojsko stało się w ten sposób bardzo wygodnym narzędziem i niekiedy można mówić o jego nadużywaniu.

Brak perspektywy w zakupach

Piotrowski wskazuje, że formalna Strategia Bezpieczeństwa Narodowej powstała przed kryzysem migracyjnym i przed pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę w 2022 roku.

Z formalnego punktu widzenia tej nowej rzeczywistości w strategii po prostu nie ma, a brakuje myślenia perspektywicznego, jak kształtować bliższe i dalsze otoczenie, aby służyło ono naszym interesom narodowym.

Nie twierdzi, że to, co dziś kupuje się, jest bez ładu i składu i niczemu się nie przyda, ale większość tego sprzętu opiera się wyłącznie na ocenach samych sił zbrojnych, a nie na twardej, strategicznej podstawie.

Zdolności buduje się przez dziesięciolecia – tak jest w przypadku zaawansowanych platform lotniczych, zdolności w przestrzeni kosmicznej i cyberprzestrzeni, a także wymagających systemów lądowych i morskich.

Nie można ich opierać na tym, co widzimy teraz i co – jak nam się wydaje – wydarzy się w ciągu roku czy dwóch, bo tyle jesteśmy w miarę przewidzieć.

Lekcje z Ukrainy i przemysł

Wskazuje na przemysł, mówiąc, że o zdolności obronnej świadczy nie liczba zakupionych systemów, lecz zdolność do zwiększania produkcji, uzupełniania strat i szybkiego modyfikowania sprzętu.

Piotrowski zauważa, że aktywnie uczestniczymy we wspieraniu Ukrainy, ucząc się, jak przyswajać doświadczenia, i jesteśmy znacznie bliżej optymalnych rozwiązań, jeśli chodzi o szybkość działania i skalowanie, niż dwa czy trzy lata temu.

Pamiętajmy, że wciąż jesteśmy państwem czasu pokoju, a wtedy liczy się już nie tyle perspektywa i utrzymanie przemysłu, ile bezwzględna skuteczność wobec przeciwnika.

W takich okolicznościach z wielu rzeczy trzeba zrezygnować, wiele dostosować do warunków wojennych, a u nas takich okoliczności nie ma, ale wciąż wiele przed nami.

Finansowanie innowacji

Piotrowski jest doradcą funduszu Balnord i zauważa, że bez funduszy venture capital dobre rozwiązania nie osiągną odpowiedniej skali albo przejmie je kapitał zagraniczny.

Z jego obserwacji wynika, że przede wszystkim brakuje mechanizmów dzielenia ryzyka, a oprócz pieniędzy potrzebujemy kultury akceptacji ryzyka i gotowości do jego ponoszenia.

Nie chodzi o ryzykanctwo ani nieracjonalną brawurę, lecz o umiejętność podejmowania wysokiego ryzyka opartego na rzetelnych kalkulacjach, gdy jest to potrzebne.

Kolejnym wątkiem jest skrócenie łańcuchów decyzyjnych, gdyż fundusze private equity i venture capital są wolne od podejścia proceduralnego i zachowawczego, stawiając na sprawne i skuteczne podejmowanie decyzji.