"Wyobraź sobie, że wszyscy, których znasz, zginęli. Zostajesz sam". Ocalali z masakr sarinem w Syrii żałują, że przeżyli [REPORTAŻ]

Mohammed Suljajman Abo Alkair wychodzi ze swojego salonu na dach i wskazuje gestem na kępę drzew — samotną plamę zieleni w morzu szarych gruzów. To właśnie tam, w sierpniu 2013 r., o drugiej w nocy, świst rakiety zakończył się nie wybuchem, lecz głuchym uderzeniem.

Na moment poczuł ulgę — pomyślał, że został oszczędzony. A potem pojawiła się chmura sarinu — środka paralityczno-drgawkowego. Prawie wszyscy wokół Mohammeda zginęli. Jedynymi ocalałymi byli członkowie jego rodziny oraz jeden mały chłopiec z sąsiedniego domu.

Tej sierpniowej nocy, gdy Damaszek spał, siły lojalne wobec ówczesnego prezydenta Baszszara al-Asada wystrzeliły osiem rakiet wypełnionych sarinem w kierunku dzielnic Zamalka, Ein Tarma i Dżobar, kontrolowanych przez opozycję. Rząd USA oszacował, że zginęło 1429 osób, w tym 426 dzieci. Inne szacunki podają liczbę 1729.

Przez ponad dekadę nikt nie został pociągnięty do odpowiedzialności. Asad zaprzeczył atakowi, chronił odpowiedzialnych, a później znów użył sarinu — w Kan Szeikun w 2017 r. oraz podczas co najmniej 10 kolejnych ataków udokumentowanych przez Organizację ds. Zakazu Broni Chemicznej.

Dopiero po ucieczce Asada z Syrii w grudniu 2024 r. pojawiła się perspektywa sprawiedliwości. Śledczy nowego syryjskiego rządu odkryli od tego czasu nieujawnione wcześniej składy amunicji chemicznej, a władze zatrzymały 18 podejrzanych. Żaden z nich nie został jeszcze osądzony ani ukarany.

Jednak podczas gdy uwaga w końcu skupia się na sprawiedliwości, ocaleni pozostają niewidoczni, pominięci w rozliczeniach. Przynajmniej na razie pozostają w dużej mierze niewidzialni.

Żyjemy w koszmarze, który nigdy się nie skończył

— Ludzie myślą, że powinniśmy już o tym zapomnieć. Że już po wszystkim — mówi Mohammed. — Oni tego nie rozumieją. Żyjemy w koszmarze, który nigdy się nie skończył.

Mohammed siedzi na kanapie pod kawałkiem betonu pokrywającym większość ściany za jego plecami. Jego ośmioletnia córka Rita wbiega do pokoju. Przytula się do niego, promieniąc z figlarnym błyskiem w oku. Kiedy próbuje ją przytulić, ona śmieje się i ucieka tak szybko, jak się pojawiła.

— Wyobraź sobie. Wszyscy twoi przyjaciele, wszyscy ludzie, których znasz, wszyscy wokół ciebie. Całe rodziny. Dzieci bawiące się na dworze. Wszyscy nie żyją. A potem zostajesz sam.

Ojciec Mohammeda początkowo leżał wśród zwłok, aż ktoś zauważył, że poruszył palcem. — Codziennie chodzę po okolicy i widzę tylko zwłoki — moich krewnych, przyjaciół, sąsiadów — mówi Mohammed. — Żałuję, że w ogóle wróciłem do tego domu. Wspomnienia nigdy nie blakną.

Żona Mohammeda, Najima Aszusz, nalewa kawę i siada z nami. Tamtej nocy była zdrową, pełną energii 18-latką, a obok niej spał ich ośmiomiesięczny syn Siraj. Rakieta obudziła ją dźwiękiem, jakiego nigdy wcześniej nie słyszała.

— Jak stara pralka — mówi. Potem pojawił się zapach zgniłych owoców — i duszność. Najima nie mogła oddychać. Przed oczami widziała mgłę. Siraj też z trudem łapał oddech. Przycisnęła go do piersi, próbując go osłonić, ale on wyrywał się z jej uścisku, desperacko walcząc o powietrze.

Potem Siraj zaczął mieć drgawki. Oczy mu się przewracały, dłonie zaciskały, a ciało siniało, po czym stawało się bezwładne.