Wyjątkowy pod każdym względem. Największy cmentarz w Polsce robi wrażenie

Rozporządzenie w tej sprawie prezydent Karol Nawrocki wydał pod koniec września, a 14 października opublikowano je w Dzienniku Ustaw. To najwyższa forma ochrony zabytków w Polsce, zarezerwowana dla obiektów o szczególnym znaczeniu dla kultury.

Cmentarz Centralny zachował układ przestrzenny starej, historycznej części oraz kompozycję zieleni w stanie mało zmienionym w stosunku do zamierzeń projektantów, ponadto monumentalną oprawę architektoniczną oraz elementy małej architektury i ciekawe przykłady dawnej sztuki sepulkralnej - wyjaśnił Michał Dębowski, miejski konserwator zabytków.

Stuletnia nekropolia

Cmentarz-ogród powstał ponad sto lat temu. Decyzję o budowie podjęto w 1899 r. Po zniesieniu w 1873 r. twierdzy, której fortyfikacje krępowały rozwój Szczecina, miasto gwałtownie się rozrastało, a cmentarze przykościelne były już przepełnione.

Nowe miejsce pochówku otwarto 6 grudnia 1901 r. Zaprojektowali je miejski architekt Wilhelm Meyer-Schwartau i projektant ogrodów Georg Hannig, wzorując się na cmentarzach Hamburga i Wiednia. Zamiast typowych rzędów grobów powstały rozległe osie widokowe, monumentalne aleje platanów klonolistnych, lip europejskich i dębów czerwonych, a także doliny potoków Cichej Wody i Jasnej Wody.

Unikalna flora i fauna

Rośnie tu ok. 415 gatunków i odmian drzew oraz krzewów, w tym miłorząb japoński, dąb Turnera i limba, sosna objęta w Polsce ścisłą ochroną. Cmentarz od początku planowano z rozmachem, na docelowej powierzchni 153 hektarów. Dziś areał przekracza 172 hektary.

Do wybuchu II wojny światowej spoczęło tu ponad 100 tys. osób, a łączną liczbę pochówków szacuje się dziś na ponad 300 tys. Cmentarz od lat figuruje w rejestrze zabytków, jednak nowy status daje mu jeszcze wyższy poziom ochrony. Starania o wpis trwały 11 lat.

Obiekty pod ochroną

Rozporządzenie nakazuje zachować historyczną kompozycję założenia wraz z czterema obiektami architektury: neoromańską kaplicą główną, domem pogrzebowym, bramą główną oraz budynkiem administracyjnym i mieszkalnym. Wszelkie prace w obrębie cmentarza wymagają zgody konserwatora zabytków.

W całej Polsce pomnikami historii jest 134 obiektów, a w województwie zachodniopomorskim cztery. Po cmentarzu prowadzą dwie trasy tematyczne: historyczna i botaniczna. Charakterystycznym punktem jest kaplica, zbudowana na planie krzyża greckiego, a także blisko 30 pomników i tablic, m.in. Krzyż Katyński i pomnik ofiar katastrofy promu Jan Heweliusz.