Marcin ZARZECKI: Dlaczego niezależność NBP chroni portfele Polaków - Wszystko co najważniejsze
Sejmowa komisja przygotowuje postawienie prezesa NBP przed Trybunałem Stanu, co może zagrażać niezależności banku centralnego i wpłynąć na kurs złotego oraz koszty kredytów.
Polityczny spór wokół Narodowego Banku Polskiego zagraża bezpieczeństwu finansów domowych. Sejmowa Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej przyjęła sprawozdanie rekomendujące postawienie prezesa NBP przed Trybunałem Stanu, co marszałek Sejmu zapowiedział na drugą połowę listopada. Z kolei zarząd banku od 5 listopada działa w składzie sprzecznym z ustawą, ponieważ premier odmawia kontrasygnaty pod prezydenckimi postanowieniami o powołaniu nowych członków zarządu.
Marcin Zarzecki, członek Rady Polityki Pieniężnej, ocenia, że rynek wycenia obecny chaos polityczny w złotych. Wskazuje na daty 9 października i 5 listopada jako na dwa ciosy w oba organy wykonawcze banku, czego nie było od uchwalenia ustawy o NBP w 1997 roku.
Kiedy politycy mówią o niezależności banku centralnego, większość społeczeństwa traktuje to jako kolejny nużący spór o instytucję. A jednak twierdzę, że nic, co dzieje się dziś w polskiej przestrzeni publicznej, nie przekłada się tak bezpośrednio na domowe budżety jak to, co w najbliższych tygodniach stanie się z Narodowym Bankiem Polskim.
Kluczowym problemem jest sprzeczność między ustawą a wyrokami Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał orzekł w styczniu 2024 roku, że automatyczne zawieszenie prezesa NBP z chwilą podjęcia uchwały przez Sejm jest niezgodne z Konstytucją, a także że wystarczalna jest większość bezwzględna do postawienia go przed Trybunałem Stanu. Premier nazwał jednak to orzeczenie niewiążącym, a drugi wyrok Trybunału z 20 sierpnia 2024 roku rząd nie opublikował.
W tej sytuacji Sejm będzie głosował nad zawieszeniem szefa banku centralnego, mimo że dwa orzeczenia sądu mówią, że tak nie wolno. Zarzecki ostrzega, że każdy bank, kontrahent i agencja ratingowa muszą samodzielnie odpowiedzieć sobie na pytanie, kto od tego dnia jest prezesem NBP.
Słabość złotego i koszty zakupów
Złoty od początku roku stracił wobec euro 4,4 proc., podczas gdy korona czeska osłabła o 0,8 proc. Bloomberg wymienia spór wokół NBP wśród przyczyn słabości waluty. Agencja wskazuje na deficyt sektora finansów publicznych, który krąży w okolicach 7 proc. PKB, jako drugą przyczynę.
Dla gospodarstw domowych słabszy złoty oznacza bezpośrednio wyższe ceny. Droższe paliwo, elektronika, leki z importowanymi składnikami – to wszystko wpłynie na koszyk zakupowy Polaków.
Wzrost kosztu długu publicznego
Rentowność polskich obligacji dziesięcioletnich wynosiła 6,39 proc. w dniu 27 października, podczas gdy w lutym wynosiła około 5 proc. Różnica między rentownością polskich dziesięciolatek a stawką WIBOR 6M przekracza od września 2,5 punktu procentowego, co nie notowano od lat.
Ta liczba mierzy premię za ryzyko, którą inwestorzy wymagają od polskiego państwa. Każdy punkt bazowy tej premii to pieniądz, który rząd musi oddać wierzycielom zamiast wydać na szpitale, drogi czy podwyżki dla nauczycieli.
Agencje ratingowe również reagują na niepewność. Fitch od września 2025 roku utrzymuje negatywną perspektywę polskiego ratingu, a Moody’s obniżył go z A2 do A3 w sierpniu 2025 roku.
Kredyty i oszczędności w cieniu niepewności
Mechanizm wpływu niepewności na kredyty jest bezlitosny. Gdy rynek przestaje wierzyć, że bank centralny może samodzielnie bronić celu inflacyjnego, zaczyna wyceniać wyższe stopy w przyszłości. WIBOR 3M w październiku utrzymywał się powyżej stopy referencyjnej, a banki podnosiły marże nowych kredytów hipotecznych, choć Rada Polityki Pieniężnej stóp nie ruszyła od marca.
Kredytobiorcy płacą zatem za niepewność zanim ktokolwiek podejmie jakąkolwiek decyzję. Ekonomiści wskazują, że rządy, które mogą łatwo zmieniać reguły gry, ulegają pokusie tuż przed wyborami, a ludzie, wiedząc o tym, zażądaliby wyższej premii.
Wartość oszczędności zapisanych w złotych – depozyty, obligacje detaliczne, PPK, emerytura – zależy od wiarygodności instytucji, która za pieniądzem stoi. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej zakazuje, aby bank centralny lub jego organy przyjmowały instrukcje od rządu.
Marcin Zarzecki wskazuje na biografię walutową Polski jako na lekcję historii. Hiperinflacja lat dwudziestych, inflacja lat osiemdziesiątych i denominacja 1995 roku pokazują, że gdy pieniądz drukuje ten, kto go wydaje, oszczędności znikają pierwsze.
Strata księgowa a realne zyski
Zarzecki odpowiada na argument o stratze NBP w 2025 roku wynoszącej 35,7 mld zł. Prawie cała ta strata, ponad 36,7 mld zł, to ujemny wynik z różnic kursowych, czyli złoty się umocnił, więc rezerwy wyceniane w złotych straciły na wartości.
Mocniejszy złoty to tańszy import i niższa inflacja dla każdego z nas. Bank zaksięgował stratę na tym, co dla gospodarstw domowych było zyskiem. Strata księgowa nie ogranicza zdolności banku centralnego do realizacji jego podstawowego celu.
NBP ma również rezerwy w złocie. Na koniec września bank miał blisko 673 tony kruszcu, co daje niezrealizowany zysk sięgający w lipcu 127,5 mld zł.
Powiązane
