Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego. Co oznacza dla złotego, obligacji i GPW? - XTB.com
W piątek wieczorem doszło do najgorszego kryzysu wokół Trybunału Konstytucyjnego od lat, kiedy to prezydent Karol Nawrocki wszedł do budynku sądu, a sędziowie wybrani przez Sejm odsunęli prezesa Bogdana Święczkowskiego.
W środę wieczorem, tuż przed zamknięciem sesji na GPW, wydarzenia wokół najwyższego polskiego sądu przeszły granicę, jaką rynek nie przewidywał. Siedmioro nowych sędziów wybranych przez Sejm ogłosiło odsunięcie prezesa TK, Bogdana Święczkowskiego, od obowiązków na miesiąc.
Decyzję podjęła sędzia Anna Korwin-Piotrowska, powołując się na przepisy o natychmiastowej przerwie w czynnościach sędziego oraz zarzucając kierownictwu blokowanie kolegów i nieprawidłowości. Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek jednocześnie skierował wnioski o uchylenie immunitetów dla obu sędziów.
Do budynku Trybunału przy al. Szucha w Warszawie przybyli protestujący i zwolennicy PiS, a policja zabezpieczała teren. Sędziowie weszli do budynku przez bramę KPRM, a sędzia Święczkowski został zatrzymany przez policję po próbie wejścia na teren sądu.
Prezydent Karol Nawrocki przerwał lot do Senegalu i po powrocie spotkał się z I prezesem SN oraz sędzią Święczkowskim. W nocy prezydent wszedł do budynku TK, co wywołało spór o przebieg wydarzeń między stroną rządową a otoczeniem prezydenta.
Premier Donald Tusk bronił działań jako koniecznego przywracania rządów prawa, zaś Jarosław Kaczyński uznał, że Polska stała się państwem policyjnym. Niektórzy polscy ambasadorowie zrezygnowali z funkcji, a sędzia Korwin-Piotrowska zapowiedziała Zgromadzenie Ogólne na 3 listopada.
Reakcje i kontekst
Konflikt o Trybunał trwa od 2015 roku, gdy PiS powołał sędziów na obsadzone miejsca, co Europejski Trybunał Praw Człowieka i Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznały za wadliwe. Od marca br. Sejm wybrał ośmiu nowych sędziów, których prezydent odmówił zaprzysiężenia, a prezes Święczkowski nie dopuszczał ich do orzekania.
Rząd nie publikuje wyroków Trybunału od 2023 roku, a krytyka dotyczy także nominacji politycznych ze strony obecnej koalicji. Eksperci wskazują, że choć działania ETPC dotyczyły dopuszczenia sędziów, to podstawa prawna do odsunięcia prezesa budzi wątpliwości i rodzi ryzyka dla praworządności.
Wydarzenia, które rozgrywają się dziś wieczorem w polskim Trybunale Konstytucyjnym, są bardzo poważne. Wydaje się, że jesteśmy świadkami bezprecedensowej konfrontacji wokół korzystania przez rząd z władzy państwowej oraz niezależności i autorytetu instytucji konstytucyjnej.
Ambasador USA Tom Rose zaznaczył, że Ameryka stoi po stronie Polski i nie ma zamiaru ingerować w jej sprawy wewnętrzne, troszcząc się o stabilność i bezpieczeństwo demokratycznej przyszłości kraju.
Wydarzenia szeroko relacjonowały BBC, Sky News i Deutsche Welle, a zdjęcia policji przed Trybunałem obiegły świat. BBC przypomina, że w przyszłym roku odbędą się wybory parlamentarne, a część obserwatorów widzi w działaniach rządu próbę zmobilizowania elektoratu.
Rynki i aktywów
Ponieważ wydarzenia miały miejsce po zamknięciu sesji na GPW, a przed weekendem z świętem Wszystkich Świętych, rynki mogą zareagować w poniedziałek, ale z pewnością może to być reakcja mniejsza niż niektórzy mogą na to wskazywać.
USDPLN wzrósł w ostatnim czasie do okolic poziomu 3,95, czyli najwyższego od marca 2025 roku. Złoty był słaby już wcześniej, głównie z powodów globalnych, takich jak mocny dolar, rynkowa wycena grudniowej podwyżki stóp przez Fed na ok. 75%, oraz kryzys wiarygodności fiskalnej Francji.
Do tego dochodzą ropa Brent w okolicach 114 USD na grudniowym kontrakcie oraz perspektywy stóp procentowych w Polsce. RPP trzyma stopę referencyjną na poziomie 3,75% od siedmiu miesięcy, a przy inflacji przy 3,5% realna stopa procentowa powróciła powyżej zera.
W ostatnich dniach coraz więcej banków decyduje się na podwyżki stóp procentowych, a piątkowe spadki banków na GPW (Alior Bank -6,6%, PKO BP -3,3%, mBank -3%, Pekao -2,8%) nastąpiły przed eskalacją wokół TK i były efektem globalnej wyprzedaży aktywów.
Inwestorzy zagraniczni od lat traktują TK jako instytucję o ograniczonej funkcji, a jego wyroki nie są publikowane od 2023 roku. Nowa jest przede wszystkim forma, czyli policja i konfrontacja na ulicy, a nie istota sporu. Naszym scenariuszem bazowym jest więc ograniczony wpływ na rynek.
Kanały, przez które ryzyko może się jednak materializować, są trzy: złoty jako najpłynniejsza waluta regionu, obligacje oraz akcje. WIG20 jest blisko rekordów, w okolicach 4200 pkt, a jego wycena znajduje się na 98. percentylu pięciolecia, co czyni go bardziej podatnym na każdą złą wiadomość.
Obligacje są wrażliwe ze względu na rekordowe potrzeby pożyczkowe państwa. Projekt budżetu na 2027 rok zakłada deficyt 281,2 mld zł, a Moody’s obniżył już rating Polski do A3. Agencje ratingowe w swoich ocenach uwzględniają też siłę instytucji, więc przedłużający się chaos wokół najwyższych sądów nie ułatwia obrony ratingu.
Warto obserwować spread rentowności polskich obligacji wobec niemieckich i notowania CDS. Rentowności w Polsce są podwyższone, ale jest to zgodne z globalnym trendem, a spread między rentownościami polskimi i niemieckimi nie odbiega od historycznej średniej.
Polska jest w zupełnie innym miejscu niż kraje, które doświadczały podobnych kryzysów. W 2007 roku w Pakistanie gen. Pervez Musharraf zawiesił prezesa Sądu Najwyższego, co wywołało masowe protesty prawników, a w 2019 roku w Peru spór między prezydentem a Kongresem doprowadził do rozwiązania parlamentu.
Polska jest jednak państwem należącym do UE i NATO, z głębokim rynkiem kapitałowym i ratingiem inwestycyjnym, a nie rządzonym przez wojskowego. Peru pokazuje, że mimo politycznego chaosu sol pozostawał jedną z najstabilniejszych walut Ameryki Łacińskiej dzięki wiarygodnemu i niezależnemu bankowi centralnemu.
Kluczowa jest przewidywalność prawa
Najważniejszy problem nie dotyczy tego, kto w danym sporze ma rację. Inwestor zagraniczny, który buduje w Polsce fabrykę, kupuje obligacje na dziesięć lat albo finansuje farmę wiatrową, musi wiedzieć, że za kilka lat to samo prawo zostanie zastosowane dokładnie tak samo.
Bez względu na to, kto będzie wtedy rządził. Każdy etap sporu o TK, zarówno sposób powołania sędziów w 2015 roku, jak i piątkowy sposób odsunięcia prezesa, osłabia przekonanie, że reguły przetrwają kolejną zmianę władzy.
Ten koszt nie pojawia się w poniedziałkowych notowaniach. Ujawnia się powoli: w wyższej premii za ryzyko, ostrożniejszych decyzjach inwestycyjnych i pytaniach zadawanych przez zagranicznych partnerów. Wzrost gospodarczy oraz sytuacja fiskalna to kluczowe rzeczy, na które zwraca uwaga zagranica oraz agencje ratingowe.
Powiązane
