Polskie samorządy zaczęły przygotowywać się na wojnę. Budują schrony
Polskie samorządy masowo inwestują w schrony i sprzęt防护 cywilną, wykorzystując środki z rządowego programu OLiOC, co jednocześnie po cichu uszczupla budżet obronny.
24 lutego 2022 roku poczucie bezpieczeństwa runęło wraz z wkroczeniem rosyjskich wojsk do Ukrainy. Choć świetnie poradziliśmy się z przyjęciem uchodźców, zrozumieliśmy, że państwo nie jest gotowe na wojnę.
Uwaga skupiła się na zbrojeniach. Pierwsze zakupione czołgi i armatohaubice trafiły do jednostek jeszcze w 2022 roku. Szybkie dostawy umożliwiła uchwalona w rekordowym tempie ustawa o obronie Ojczyzny.
Nowe przepisy miały uporządkować obszar obronności państwa, ale jednocześnie wygasiły dotychczasowe podstawy prawne obrony cywilnej. W efekcie powstała krytyczna luka prawna.
W marcu 2024 roku Najwyższa Izba Kontroli opublikowała wstrząsający raport o budowlach ochronnych. Na miejsce w ukryciach mogło liczyć zaledwie 3,78 proc. mieszkańców (1,43 mln miejsc w 10 622 obiektach).
Dwa na trzy badane schrony nie spełniały wymogów technicznych, a w 6 z 32 gmin nie zapewniono żadnego takiego miejsca. W tym samym miesiącu MSWiA i MON przedstawiły założenia ustawy o ochronie ludności.
Finansowanie防护 cywilnej
Kluczowy jest art. 155 ustawy, gwarantujący na ochronę ludności i obronę cywilną minimum 0,3 proc. PKB rocznie. Przy tegorocznym PKB rzędu 4160 mld zł daje to co najmniej 12,5 mld zł.
Rząd postanowił jednak przeznaczyć na ten cel wyraźnie większe środki niż ustawowe minimum. W pierwszym programie OLiOC przewidziano 16,7 mld zł w 2025 roku i 17,2 mld zł w 2026 roku, czyli łącznie ok. 34 mld zł.
Z tego blisko 10 mld zł trafi bezpośrednio do samorządów. W latach 2027–2031 budżet programu wyniesie ponad 102 mld zł, z czego dla samorządów przypadnie ok. 30 mld zł.
Masowe inwestycje防护
Analiza „Atlasu Przetargów” dowodzi, że pieniądze były niezbędne. Od stycznia 2021 roku do lipca 2025 roku samorządy ogłosiły tylko 81 przetargów z zakresu obrony cywilnej.
Przełom nastąpił w sierpniu 2025 roku, gdy wojewodowie zaczęli oceniać pierwsze wnioski o środki z nowej ustawy. W samym sierpniu ogłoszono 50 przetargów – tyle, ile łącznie w latach 2022–2024.
We wrześniu liczba ta wzrosła do 251, a do końca 2025 roku sięgnęła 2612. Od sierpnia 2025 roku do 19 października 2026 roku przekroczyła już 4,5 tysiąca.
Wśród opisanych wydatków dominują schrony i miejsca ukrycia (312 mln zł). Kolejne kategorie to: pojazdy i maszyny (205 mln zł), agregaty prądotwórcze (97 mln zł) oraz cysterny i zbiorniki na wodę (47 mln zł).
Nie zatrzymujemy się na tym. W ramach kolejnego naboru w programie OLiOC zamierzamy ubiegać się o dotację na utworzenie gminnego magazynu paliw. Naszym celem jest osiągnięcie chociaż częściowej samowystarczalności.
Problemy programu
Program ma jednak wady, a główną jest jednoroczna perspektywa zakupowa. Tomasz Telesiński, dyrektor Stowarzyszenia Gmin i Powiatów Wielkopolski, uważa, że utrudnia to wydatkowanie pieniędzy.
W ubiegłym roku samorządy zdołały wykorzystać jedynie ok. 82 proc. przyznanych im funduszy. Presja czasu przy zakupach winduje ceny – dostawcy wiedzą, że gminy muszą wydać środki w miesiąc, więc dyktują warunki.
Stabilne, wieloletnie finansowanie OLiOC ma jednak ukrytą wadę – pochodzi w dużej części z budżetu MON. Choć rząd chwali się rekordowymi nakładami i na zbrojenia, i na obronę cywilną, to przesuwa środki w ramach jednego koszyka.
W 2027 roku z 19,1 mld zł przeznaczonych na OLiOC aż połowa zostanie zabrana z funduszy na obronność. Oznacza to ciche uszczuplanie środków na modernizację armii i mniejszą przejrzystość finansów państwa.
Już w 2027 roku nominalne wydatki obronne mają spaść względem 2026 roku (do 4,5 proc. PKB), oddalając nas od celu 5 proc. PKB. Kolejnym wyzwaniem jest brak odpowiedniego dialogu na linii rząd–samorządy.
Powiązane
