Rok kaucji w Polsce to sukces, jednak cały system wymaga domknięcia i uszczelnienia
W ciągu pierwszego roku funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce zwrócono około 5 miliardów opakowań, a jego efektywność wyniosła około 72 proc.
System kaucyjny w Polsce odnotował w pierwszym roku funkcjonowania znaczący sukces, zwracając około 5 miliardów opakowań. Jego efektywność szacuje się na około 72 proc., a społeczną akceptację potwierdza badanie CBOS, z którego wynika, że aż 84 proc. respondentów zadeklarowało zwrot przynajmniej jednego opakowania w ciągu ostatnich trzech miesięcy.
Funkcjonowanie systemu można podzielić na trzy etapy. Ostatni kwartał 2025 roku to był formalny start, gdy opakowania oznaczone kaucją pojawiały się sporadycznie. Początek 2026 roku przyniósł stopniowy wzrost liczby opakowań i punktów zbiórki, ale system nadal znajdował się w fazie rozruchu.
Dopiero w drugim i trzecim kwartale 2026 roku nastąpiło rzeczywiste upowszechnienie systemu. Duże sieci handlowe rozbudowały infrastrukturę automatów, a miesięczne zwroty zaczęto liczyć w setkach milionów sztuk. Wakacje i wrzesień pokazały już system działający na dużą skalę.
Luki w systemie
Mimo sukcesów, raport YOTTA na zlecenie EKO-UNII wskazuje na szereg istotnych luk w systemie. Pierwszym problemem jest bardzo ograniczona dostępność danych. Bez regularnych informacji o opakowaniach wprowadzanych na rynek, stopniu zwrotu i przepływach kaucji nie da się rzetelnie ocenić efektywności systemu.
Drugim wyzwaniem jest zakres systemu, a przede wszystkim wykluczenie jednorazowych butelek szklanych. To istotny strumień odpadów, którego zbiórka w systemie kaucyjnym mogłaby przynieść wymierne korzyści środowiskowe. Według badania YOTTA 65 proc. respondentów zgodziło się, że wszystkie opakowania po napojach powinny podlegać jednakowym zasadom.
System kaucyjny nie może mieć wyjątków, które bardziej służą producentom niż środowisku. Dziś butelkę plastikową PET czy puszkę aluminiową można oddać w systemie, ale jednorazowa butelka szklana po piwie, winie czy mocniejszym alkoholu może nadal obciążać system komunalny.
Rekomendacje i przykłady
Główne rekomendacje raportu to objęcie kaucją jednorazowych butelek szklanych, ograniczenie wyjątków i obowiązek publicznego raportowania danych. Eksperci przywołują też przykłady funkcjonujących systemów w innych krajach, które mogą stanowić cenny punkt odniesienia dla Polski.
Na Łotwie przeprowadzono badania zaśmiecenia przestrzeni publicznej, porównując sytuację przed wprowadzeniem systemu kaucyjnego i po jego uruchomieniu. W badanych lokalizacjach nadmorskich odnotowano wyraźny spadek liczby porzuconych opakowań. W Polsce wciąż w dużej mierze opiera się się na wynikach społecznych akcji sprzątania, które nie zapewniają porównywalności danych w czasie.
Dania pokazuje, że można skutecznie połączyć zbiórkę PET, aluminium i szkła, a jednocześnie rozwijać ponowne wykorzystanie opakowań. System duński obejmuje zarówno jednorazowe butelki szklane, jak i opakowania wielokrotnego użytku. Eksperci podkreślają jednak, że nie chodzi o mechaniczne kopiowanie zagranicznych rozwiązań.
Polska powinna przede wszystkim korzystać z doświadczeń dotyczących organizacji zbiórki, ograniczania kosztów, standaryzacji opakowań oraz mierzenia rzeczywistych korzyści środowiskowych. System kaucyjny zyskał społeczną aprobatę, ale wymaga dalszego uszczelnienia i rozbudowy, aby osiągnąć pełną efektywność.
Powiązane
