Rok kaucji w Polsce to sukces, jednak cały system wymaga domknięcia i uszczelnienia
W ciągu pierwszego roku funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce zwrócono około 5 miliardów opakowań, a jego efektywność sięgnęła 72 proc.
W ciągu pierwszego roku funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce zwrócono około 5 miliardów opakowań, a jego efektywność sięgnęła 72 proc. System, choć zyskał społeczną aprobatę (84 proc. respondentów CBOS deklaruje zwracanie opakowań), wymaga jednak uszczelnienia i usunięcia istotnych luk.
Trzy etapy rozwoju
Funkcjonowanie systemu można podzielić na trzy wyraźne etapy. Ostatni kwartał 2025 roku to był formalny start z ograniczoną infrastrukturą. Początek 2026 roku przyniósł stopniowy wzrost liczby opakowań i punktów zbiórki, ale system nadal znajdował się w fazie rozruchu.
Dopiero w drugim i trzecim kwartale 2026 roku nastąpiło rzeczywiste upowszechnienie systemu. Duże sieci handlowe rozbudowały infrastrukturę automatów, a miesięczne zwroty zaczęto liczyć w setkach milionów sztuk. Wakacje i wrzesień pokazały już system działający na dużą skalę.
Pozytywnie oceniam przede wszystkim społeczną akceptację systemu. Według wrześniowego badania CBOS aż 84 proc. respondentów zadeklarowało, że w ciągu ostatnich trzech miesięcy zwróciło przynajmniej jedno opakowanie, a 65 proc. opowiada się za utrzymaniem systemu w obecnej formie lub jego rozszerzeniem.
Luki w systemie
Raport wskazuje na szereg istotnych luk, niepozwalających systemowi na osiągnięcie maksimum efektywności. Pierwszym problemem jest bardzo ograniczona dostępność danych. Bez regularnych informacji o opakowaniach wprowadzanych na rynek, stopniu zwrotu i przepływach kaucji nie da się rzetelnie ocenić efektywności systemu.
Drugim wyzwaniem jest zakres systemu, a przede wszystkim pozostawienie po nim jednorazowych butelek szklanych. To istotny strumień odpadów, którego zbiórka w systemie kaucyjnym mogłaby przynieść wymierne korzyści środowiskowe. 65 proc. respondentów badania YOTTA dla EKO-UNII zgodziło się, że wszystkie opakowania po napojach powinny podlegać jednakowym zasadom.
System kaucyjny nie może mieć wyjątków, które bardziej służą producentom niż środowisku. Dziś butelkę plastikową PET czy puszkę aluminiową można oddać w systemie, ale jednorazowa butelka szklana po piwie, winie czy mocniejszym alkoholu może nadal obciążać system komunalny.
Rozwiązania z innych krajów
Autorzy raportu wskazują na przykłady funkcjonujących systemów kaucyjnych w innych państwach. Na Łotwie po wprowadzeniu systemu odnotowano wyraźny spadek liczby porzuconych opakowań w badanych lokalizacjach nadmorskich. Dania z kolei pokazuje, że można skutecznie objąć kaucją zarówno jednorazowe butelki szklane, jak i opakowania wielokrotnego użytku.
Główne rekomendacje raportu to: objęcie kaucją jednorazowych butelek szklanych, ograniczenie wyjątków i obowiązek publicznego raportowania danych. Eksperci podkreślają, że nie chodzi o mechaniczne kopiowanie zagranicznych rozwiązań, ale korzystanie z doświadczeń dotyczących organizacji zbiórki, ograniczania kosztów i mierzenia rzeczywistych korzyści środowiskowych.
Powiązane
