NFZ żąda od Ukraińców 17 tys. zł za leczenie w Polsce. Jest odpowiedź na interwencję RPO
Uchodźcy z Ukrainy, którzy po wygaśnięciu specustawy chcą dobrowolnie ubezpieczyć się w Polsce, muszą zapłacić jednorazową opłatę dodatkową w wysokości około 17 tys. zł. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się do prezesa NFZ Filipa Nowaka z pytaniem o zasadność tego obciążenia.
Do 5 marca 2026 r. uchodźcy z Ukrainy posiadający status UKR korzystali ze świadczeń medycznych w Polsce na mocy tzw. specustawy. Po wygaszeniu tych przepisów wielu z nich utraciło prawo do bezpłatnego leczenia.
Ukraińcy, którzy po utracie dostępu do świadczeń zdrowotnych w Polsce chcieli dobrowolnie się ubezpieczyć i samodzielnie opłacać składki, otrzymali odpowiedź z NFZ, że zawarcie umowy nie jest możliwe bez uiszczenia jednorazowej opłaty dodatkowej, która wynosi około 17 tys. zł.
Zgodnie z ogólną ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej każda osoba ubiegająca się o ubezpieczenie dobrowolne, która miała przerwę w uiszczaniu składek, musi wnieść opłatę dodatkową. W przypadku przerwy od 3 miesięcy do 1 roku opłata wynosi 20 proc. dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki.
NFZ uznał, że okres podlegania świadczeniom opieki zdrowotnej w Polsce na mocy specustawy traktowany jest jako przerwa w ubezpieczeniu, co doprowadziło do naliczenia maksymalnych stawek.
Interwencja RPO
Problem do Biura RPO zgłosiła jedna z organizacji pozarządowych. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek skierował pismo do prezesa NFZ Filipa Nowaka, poddając w wątpliwość zasadność obciążania obywateli Ukrainy dodatkową opłatą.
Czy okres pobytu ze statusem UKR nie powinien być traktowany jako czas wyłączający obowiązek naliczania opłaty karnej? Czy istnieje prawna możliwość zwolnienia tej grupy z wysokiej opłaty, aby mogli opłacać jedynie bieżące, comiesięczne składki?
Prezes NFZ powołał się na przepisy unijne. Jest jednak wyjątek. Prezes NFZ Filip Nowak wyjaśnił, że obywatele Ukrainy objęci specustawą byli jedynie osobami uprawnionymi do świadczeń, a nie ubezpieczonymi w rozumieniu ustawy.
Jak zaznaczył szef Funduszu, unijne przepisy traktują wsparcie udzielane uchodźcom jako świadczenia pomocy społecznej i medycznej. Okresów ich pobierania nie zalicza się do stażu ubezpieczeniowego w żadnym państwie członkowskim UE. W efekcie NFZ nie ma prawnych podstaw do odgórnego zwolnienia tej grupy z opłaty.
Możliwość rozłożenia na raty
Jedyną opcją dla obywateli Ukrainy pozostają indywidualne wnioski. Obywatele ze statusem UKR mieszkający w Polsce mogą składać do dyrektorów oddziałów wojewódzkich NFZ pisma o zwolnienie z opłaty dodatkowej lub rozłożenie jej na raty, powołując się na trudną sytuację materialną, rodzinną lub zdrowotną.
Sytuacja nadal budzi jednak wątpliwości RPO. We wrześniu jego zastępca Adam Krzywoń ponownie zwrócił się do Prezesa NFZ o wyjaśnienie. Zapytał m.in. o jednolitość praktyk oddziałów wojewódzkich NFZ, możliwość obniżenia lub odstąpienia od opłaty dodatkowej i wytyczne obowiązujące w takich sprawach.
Na początku października prezes Funduszu Filip Nowak odniósł się do sprawy i podtrzymał wcześniejsze stanowisko. W odpowiedzi na pytanie, czy przy zawieraniu umowy dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego z obywatelem Ukrainy posiadającym status UKR oddziały wojewódzkie NFZ uwzględniają wcześniejsze korzystanie ze świadczeń opieki zdrowotnej na podstawie specustawy, przekazał, że NFZ nie uwzględnia okresów prawa do świadczeń na podstawie specustawy jako okresów objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.
Na wniosek osoby, o której mowa w ust. 1, Fundusz może odstąpić od pobrania opłaty lub rozłożyć ją na raty miesięczne, jednak nie więcej niż na 12 rat
Wskazano oddziałom wojewódzkim Funduszu na przepisy art. 68 ust. 11 ustawy o świadczeniach odnośnie możliwości zwolnienia z opłaty dodatkowej oraz Zarządzenie Nr 150/2020/GPF Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 29 września 2020 r., które jako podstawę ubiegania się o zwolnienia z opłaty dodatkowej wskazują sytuację materialną, warunki rodzinne, sytuację zdrowotną, inne okoliczności wskazujące na trudną sytuację życiową
Prezes NFZ dopuszcza taką ewentualność w uzasadnionych przypadkach. W odpowiedzi na pytanie, czy NFZ wydał oddziałom wojewódzkim wytyczne dotyczące sposobu stosowania przepisów ustawy o świadczeniach wobec obywateli Ukrainy posiadających status UKR, którzy utracili szczególne uprawnienia do świadczeń zdrowotnych i chcą zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia, szef Funduszu informuje:
Powiązane
