Patologia na ekranie. Jak algorytmy oswajają nastolatków z destrukcją

Nie trzeba już przeszukiwać „ciemnych zakamarków internetu”, dzisiejsza patologia cyfrowa nigdzie się nie ukrywa. Jest podawana na tacy przez algorytmy najpopularniejszych aplikacji społecznościowych i przemycana w chwytliwych formatach wideo. Czeka w kieszeni każdego nastolatka.

To sprawnie funkcjonujący ekosystem, w którym granice między rozrywką, hejtem a realną destrukcją psychologiczną zostały całkowicie zatarte. Skalę problemu pokazał eksperyment „Deadly by Design” przeprowadzony przez organizację Center for Countering Digital Hate (CCDH).

Badacze stworzyli fikcyjne konta 13-letnich użytkowników i symulowali zainteresowanie tematami zdrowia psychicznego oraz wyglądu ciała. Wyniki okazały się alarmujące: algorytm TikToka potrzebował średnio zaledwie 2,6 minuty, aby wyświetlić pierwsze treści związane z samobójstwami.

Przesunięcie granic wrażliwości

Pierwszym filarem e-patologii jest przesunięcie granicy wrażliwości. Dziś jej największa siła tkwi w efekcie oswojenia i zjawisku, które można nazwać postironią. Łączy elementy szczere i prześmiewcze, celowo zacierając granicę między nimi.

Tragiczne w skutkach uzależnienia, skrajne wykluczenie społeczne, kryzysy psychiczne czy alkoholizm nie są już przedstawiane jako dramat — zostają opakowane w krótkie, dynamiczne „shoty” na TikToku czy Instagram Reels, opatrzone chwytliwym podkładem muzycznym.

Zjawisko to doskonale ilustruje „kariera” twórcy znanego jako Dżordżo. Jego narracja, oparta na romantyzowaniu uzależnienia od automatów do gier, sięgania po używki oraz przerysowanych zachowań, stała się dla nastolatków formą codziennej rozrywki.

Cyfrowa przemoc rówieśnicza

Drugim filarem e-patologii jest cyfrowa przemoc rówieśnicza, w której ogromną rolę odgrywa dziś AI pomagająca w hejtowaniu przez okrągłą dobę. Przemoc przeniosła się do mikrospołeczności: zamkniętych grup na Discordzie, WhatsAppie czy Snapchacie.

Narzędzia typu nudify oraz aplikacje mobilne wykorzystujące AI do generowania nagich wizerunków osób na podstawie ich zdjęć sprawiły, że stworzenie realistycznie wyglądającego, kompromitującego wizerunku wymaga ledwie kilku kliknięć.

Tak spreparowane materiały stają się narzędziem cyfrowego szantażu (sextortion) lub służą do całkowitego zniszczenia pozycji społecznej nastolatka w środowisku szkolnym. Równolegle rozwija się zjawisko doxingu oraz cancel culture w wydaniu szkolnym.

Ekstremizm estetyczny

Trzecim filarem e-patologii jest ekstremizm estetyczny związany z cichą autodestrukcją. Pod płaszczykiem modnych trendów estetycznych przemycane są treści promujące skrajne zaburzenia odżywania.

Przykładem tego zjawiska był popularny trend określany jako fake eating. Na filmikach młode osoby owijały jedzenie folią spożywczą, wkładały je do ust, żuły, a następnie wyjmowały, rzekomo oszukując organizm, że coś zjadły.

Trend ten pokazuje, jak estetycznie opakowane treści mogą normalizować zachowania autodestrukcyjne. Praktyka ta naraża organizm na kontakt z mikroplastikiem i szkodliwymi substancjami chemicznymi oraz zaburza naturalne procesy trawienne.

Gloryfikacja uzależnień

Przedostatnim filarem cyfrowej patologii jest gloryfikacja uzależnień finansowych, napędzana przez zjawisko patomarketingu. Media społecznościowe i gry wideo systemowo oswajają młodzież z mechanizmami znanymi z kasyn.

Zjawisko to zaczyna się od tzw. lootboxów (skrzynek z losową zawartością w grach wideo) oraz handlu wirtualnymi przedmiotami. Na to nakłada się agresywna działalność patoinfluencerów oraz streamerów, którzy promują wśród niepełnoletnich zakłady bukmacherskie i podejrzane platformy kryptowalutowe.

Brak dojrzałości emocjonalnej i wiedzy finansowej sprawia, że nastolatki traktują te niebezpieczne instrumenty jako jedyną alternatywę dla „trudnej i nudnej” pracy, wpadając w pierwsze poważne długi i uzależnienia od hazardu jeszcze przed uzyskaniem pełnoletności.

Algorytmiczna pętla retencji

Piątym filarem jest algorytmiczna pętla retencji. Kluczowym ogniwem tego układu jest architektura platform sieciowych. Ich algorytmy zostały zaprojektowane tak, aby wywoływać skrajne emocje, ponieważ to one gwarantują najwyższy wskaźnik czasu spędzonego w aplikacji.

Jeśli nastolatek zatrzyma wzrok na filmiku przedstawiającym absurdalne zachowanie pod wpływem alkoholu albo na materiale o autoagresji, system natychmiast uzna to za sygnał zainteresowania i zasypie go dziesiątkami podobnych treści.

Współczesny model biznesowy mediów społecznościowych opiera się na tzw. walucie uwagi (attention economy). To nie nastolatki w większości przypadków aktywnie szukają drastycznych materiałów — to algorytmy rekomendacji podają im je na ekranie.