ALISA. Pociąg nocny zaprojektowany od zera!

Nowoczesny pociąg nocny ALISA ma zrewolucjonizować podróże nocne poprzez zastosowanie lekkiej konstrukcji i modułowego wnętrza, pozwalającego na pełne wykorzystanie pociągu zarówno w nocy, jak i w ciągu dnia. Dzięki temu operatorzy mogą zwiększyć pojemność składu o 40 proc. bez wzrostu nacisku na oś, co ma zaspokoić rosnący popyt na ekologiczne i wygodne przewozy dalekobieżne.

Projekt ALISA, finansowany przez Federalne Ministerstwo Gospodarki i Energii Niemiec (BMWE), został opracowany przez Instytut Koncepcji Pojazdów DLR oraz firmy TRICON, GETA, satek i k+v. Jego nazwa pochodzi od niemieckiego określenia Angebotsdifferenziertes, leichtes und innovatives Schlafwagenkonzept, co oznacza zróżnicowaną ofertowo, lekką i innowacyjną koncepcję wagonu sypialnego.

Centralnym elementem nowej koncepcji jest lekka, zoptymalizowana jednostka składająca się z trzech na stałe połączonych wagonów piętrowych o łącznej długości około 46 metrów. Wszystkie poziomy są w pełni przechodne, a kilka takich modułów można ze sobą łączyć, dostosowując długość pociągu do trasy, popytu czy sezonu.

Podczas targów w Berlinie zaprezentowano model całego pociągu w skali 1:10, pełnowymiarowe sekcje wybranych przedziałów oraz aplikację VR umożliwiającą wirtualny spacer po wnętrzu i konstrukcji wagonu. W ramach projektu przyjęto, że w 3 wagonach powinno się znaleźć miejsce dla 84-106 pasażerów, tj. ok. 2 osób na m2 powierzchni.

Modułowe wnętrze i różnorodne układy

Koncepcja wnętrza opiera się na modułowości, co pozwala na tworzenie różnych konfiguracji bez konieczności projektowania nowego pudła wagonu dla każdej wersji. Agencja projektowa TRICON opracowała koncepcję uwzględniającą różne potrzeby podróżnych i poziomy komfortu, a składane i przekształcalne elementy pozwalają kabinkom sypialnym w ciągu dnia pełnić funkcję przestrzeni z miejscami siedzącymi.

W składzie przewidziano różnorodne rodzaje miejsc, w tym kolorem pomarańczowym oznaczone przedziały podwójne (double cabin), w których po złożeniu foteli i opuszczeniu jednej z leżanek uzyskujemy dwa miejsca do spania. Kolorem żółtym oznaczono jednoosobowe przedziały z miejscem do spania rozkładamy ze ściany oraz umywalką, a kolorem szarym duże indywidualne rozkładane fotele zapewniające wygodną podróż w pozycji leżącej.

Najciekawszymi rozwiązaniami są trzy kolejne przedziały: czerwony przedział VIP przeznaczony dla dwóch osób z prywatną łazienką, który po złożeniu foteli oferuje duże podwójne łóżko, oraz przedział rodzinny z łazienką, który może wygodnie spać aż 6 osób i posiada dostęp do okien na obie strony wagonu. W ciekawy sposób zaaranżowano także miejsca do spania dla dzieci, które w razie potrzeby można oddzielić od pozostałej części.

Bardzo ciekawym rozwiązaniem są fotele motylkowe (Butterfly Seating), które mogą być wykorzystywane w czasie dnia jako dwa zwykłe miejsca siedzące, na których pasażerowie nie siedzą równo obok siebie, pozwalające na konwersje do jednego miejsca leżącego w czasie wykonywania kursów nocnych. W składzie przewidziano także przedział nocny dla osób z ograniczoną możliwością poruszania się wyposażony w łazienkę i dostęp na wózku inwalidzkim.

Lekka konstrukcja dla większej pojemności

Inżynierowie DLR opracowali możliwie lekką konstrukcję pojazdu, zoptymalizując pudło wagonu tak, aby jak najefektywniej rozkładało i przenosiło działające na nie obciążenia. Badano również możliwość bezpośredniego włączenia kanałów kablowych czy elementów wyposażenia wnętrza do konstrukcji nośnej, co pozwoliło ograniczyć masę bez zmniejszania przestrzeni użytkowej.

Dalsze oszczędności masy uzyskano dzięki technologiom wielomateriałowym, analizowano m.in. materiały łączące aluminiowe warstwy zewnętrzne z drewnianym lub aluminiowym rdzeniem o strukturze plastra miodu. Takie rozwiązania zapewniają jednocześnie lekkość i wysoką wytrzymałość.

„Dzięki konsekwentnemu zastosowaniu lekkiej konstrukcji możemy zwiększyć pojemność pociągu o 40 proc. bez wzrostu nacisku na oś, a pasażerowie nie muszą rezygnować z komfortu ani prywatności. Punktem odniesienia była dla nas najnowsza generacja nocnych pociągów Nightjet eksploatowanych przez Austriackie Koleje Federalne (ÖBB)”, wyjaśnia Nicolai Schmauder, kierownik projektu ze strony DLR.

Renesans pociągów nocnych

Pociągi nocne przeżywają obecnie renesans w europejskich przewozach dalekobieżnych, a wzrost zainteresowania wynika zarówno z troski o klimat i środowisko, jak i z faktu, że czas spędzony w pociągu może być wygodniejszy i bardziej produktywnie wykorzystany niż podróż samochodem czy samolotem. Jednocześnie pasażerowie mają coraz wyższe oczekiwania, szczególnie wobec wystroju wnętrz, licząc na dużą przestrzeń, komfort i prywatność.

Aby eksploatacja była opłacalna, tabor musi zapewniać jak największą liczbę miejsc, a połączenia powinny kursować często. Dotychczas klasyczne wagony sypialne i kuszetki były projektowane głównie do wykorzystania nocą, pozostając niewykorzystane w ciągu dnia, co sprawiało, że pociągi nocne nie były tak efektywne jak ich dzienne odpowiedniki.