W jednej klasie, ale nie zawsze razem. Nowe badanie ujawnia niewidzialne bariery w szkolnej codzienności

Szacuje się, że w polskim systemie edukacji uczy się nawet pół miliona dzieci neuroatypowych. Według danych Ministerstwa Edukacji Narodowej blisko trzy czwarte uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego uczęszcza do szkół ogólnodostępnych.

Raport „Wiele rytmów w jednej szkole” przygotowany w ramach kampanii społecznej Kaufland Polska i Fundacji Avalon „Inny rytm to nie błąd. To nowa piosenka” pokazuje, jak wiele zależy od zrozumienia i reakcji dorosłych.

Agencja ARC Rynek i Opinia zrealizowała w sierpniu 2026 roku badanie ilościowe i jakościowe na próbie 1022 rodziców dzieci w wieku szkolnym, z czego 829 stanowili rodzice dzieci neurotypowych, 178 - rodzice dzieci neuroatypowych, a 56 - rodzice dzieci w trakcie diagnozy.

Luka w wiedzy i błędne interpretacje

Choć neuroróżnorodność jest częścią szkolnej codzienności, wiedza na jej temat wciąż pozostaje ograniczona. Aż 71% rodziców nigdy nie szukało informacji na temat neuroatypowości, co przekłada się na codzienne relacje w szkolnej społeczności.

Zachowania wynikające z odmiennego sposobu odbierania bodźców, komunikowania potrzeb czy regulowania emocji mogą być odbierane jako niegrzeczność, brak wychowania lub celowe utrudnianie pracy całej klasie. Tymczasem za reakcjami dziecka często stoją potrzeby, których otoczenie nie rozumie.

Raport pokazuje, że brak wiedzy o neuroatypowości może prowadzić do obaw, stereotypów i wykluczenia. 63% rodziców dzieci neurotypowych obawia się trudnych zachowań i konfliktów w neuroróżnorodnej klasie. Jednocześnie 41% badanych uważa, że diagnozy bywają nadużywane, a trudne zachowania wynikają z braku wychowania lub rozpieszczenia.

Konsekwencje tych przekonań odczuwają dzieci i ich rodziny. 47% rodziców dzieci neuroatypowych doświadczyło presji, by przenieść dziecko do innej klasy lub szkoły, a 46% wskazuje, że ich dziecko kilkukrotnie było izolowane lub wyśmiewane przez rówieśników.

Zachowania uczniów neuroatypowych są często widoczne dla otoczenia, ale ich przyczyny pozostają niewidoczne. To, co bywa odbierane jako niegrzeczność, może wynikać z przeciążenia bodźcami czy trudności w regulacji emocji. Zamiast oceniać dziecko i jego rodzinę, warto szukać przyczyn zachowania i rozwiązań, które służą całej klasie.

Rozwiązania wspierające wszystkie uczniów

Mimo obaw raport pokazuje również otwartość na zmianę. 68% rodziców dostrzega, że rozwiązania wspierające dzieci neuroatypowe mogą pomagać całej klasie. Wspólną edukację popiera 79% rodziców dzieci neuroatypowych i około połowa rodziców dzieci neurotypowych.

Strefa wyciszenia, łagodniejszy dźwięk dzwonka czy spokojniejsze miejsce do pracy nie powinny być postrzegane jako specjalne przywileje. To rozwiązania, które zmniejszają bariery i mogą wspierać koncentrację oraz poczucie bezpieczeństwa wszystkich uczniów.

Odpowiedzią na wyzwania opisane w raporcie jest kampania społeczna Kaufland Polska i Fundacji Avalon „Inny rytm to nie błąd. To nowa piosenka”. Na stronie kampanii można już bezpłatnie pobrać poradniki dla rodziców i nauczycieli oraz scenariusze zajęć edukacyjnych.

Ich rozwinięciem jest cykl darmowych webinarów dla rodziców, nauczycieli i dyrektorów szkół, na które obecnie trwają zapisy na stronie kampanii. Zależy nam, aby ta kampania przyniosła zmianę widoczną w codziennym życiu. Biznes może nie tylko inicjować ważne rozmowy, ale również wspierać trwałe zmiany społeczne.

Dodatkową pomoc zapewnia Pomarańczowy Telefon Wsparcia (530 001 130), oferujący bezpłatne konsultacje z psychologiem, pedagogiem i prawnikiem. Od 8 października w marketach Kaufland dostępna jest także linia akcesoriów sygnowana przez ambasadora kampanii Vito Bambino, z której zysk zostanie przeznaczony na dodatkowe dyżury telefoniczne specjalistów, zaplanowane do 31 marca 2027 roku.